Zombie Jesús

Guðspjall: Maður sá var sjúkur er Lasarus hét, frá Betaníu, þorpi Maríu og Mörtu, systur hennar. Nú gerðu systurnar Jesú orðsending: „Drottinn, sá sem þú elskar er sjúkur.“ Þegar Jesús kom varð hann þess vís að Lasarus hafði verið fjóra daga í gröfinni. Betanía var nálægt Jerúsalem, hér um bil fimmtán skeiðrúm þaðan. Margir Gyðingar voru komnir til Mörtu og Maríu til að hugga þær eftir bróðurmissinn. Þegar Marta frétti að Jesús væri að koma fór hún á móti honum en María sat heima. Marta sagði við Jesú: „Drottinn, ef þú hefðir verið hér væri bróðir minn ekki dáinn. En einnig nú veit ég að Guð mun gefa þér hvað sem þú biður hann um.“ Jesús segir við hana: „Bróðir þinn mun upp rísa.“ Marta segir: „Ég veit að hann rís upp í upprisunni á efsta degi.“ Jesús mælti: „Ég er upprisan og lífið. Sá sem trúir á mig mun lifa þótt hann deyi. Og hver sem lifir og trúir á mig mun aldrei að eilífu deyja. Trúir þú þessu?“ Hún segir við hann: „Já, Drottinn. Ég trúi að þú sért Kristur, Guðs sonur, sem koma skal í heiminn.“ (Jóh 11.1,3,17-27)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Eins og aðrir internetnotendur hef ég í gegn um tíðina búið til einhvers konar algóriþma um mig á netinu með því hvað ég skoða þar og hvaða síður ég heimsæki. Þeir algóriþmar sem síðan stjórna því hvaða auglýsingar mér eru birtar á internetinu hafa greinilega aðgang að þessum upplýsingum eða að minnsta kosti einhverjum vísbendingum um það hvað útreikningar sýni að ég ætti að vera líklegur til að vilja kaupa.

Merkilegt nokk virðist það aftur á móti ekki vera tekið með í reikninginn að ég hef aldrei á minni lífsfæddri æfi keypt nokkurn skapaðan hlut á vefnum svo það hefur til þessa alls ekki verið til neins að reyna að falbjóða mér eitthvað á þeim vettvangi. En internetið gefst ekki upp og virðist vera sannfært um að fyrr eða síðar verði mér með þessu áframhaldi boðið eitthvað sem ég fæ ekki staðist og láti tilleiðast að draga upp veskið.

Þannig er facebook til dæmis löngu búin að átta sig á því að ég er áhugamaður um trúmál, á góðum dögum man hún jafnvel að ég er prestur. Eitthvað virðist tregða mín við að eyða peningum á netinu þó rugla algóriþmana hennar í ríminu og nú í vikunni var mér boðið að kaupa stuttermabol með áhugaverðri áletrun. Á honum stóð – í íslenskri þýðingu minni:

 „Kristindómur er sú trú að himneskur gyðinga-zombie frá bronsöld geti látið mann lifa að eilífu í galdralandi í skýjunum ef maður á táknrænan hátt étur hold hans og segir honum með hugsanaflutningi að maður sé þjónn hans svo hann geti fjarlægt illt afl úr sálinni í manni sem er þar af því að einu sinni plataði talandi snákur konu úr rifbeini til að borða ávöxt af galdratré. Fullkomlega rökrétt.“

Órökréttar helgisögur

Af hverju algóriþmanum fannst það reynandi, eftir allt sem á undan er gengið, að gera mér þetta tilboð er mér hulin ráðgáta. Hugsanlega las hann bara fyrsta orðið, „kristindómur“, og tengdi það strax við sérann.

En þegar ég las þetta þyrmdi dálítið yfir mig. Í fyrsta lagi af því að ég gat ekki lokað augunum fyrir því að þessi texti væri dálítið skondinn og líklegur til að höfða til gárunga. En mig rak ekki minni til að hafa áður séð þvílíkan og annan eins samtvinnaðan útúrsnúning, rangtúlkanir og ósannindi um það sem mér er heilagt – trú mína. Og ég verð að viðurkenna að þessi texti særði mig svolítið. Svona eins og það særir mann að heyra logið upp á einhvern sem maður elskar eða að heyra staðreyndum hagrætt vísvitandi til að draga upp allt aðra mynd en þá sem sönn er af einhverju sem er manni kært.

En samt verðum við að horfast í augu við að með helgisögum okkar og því að játa Biblíuna sem heilaga ritningu þá köllum við þetta yfir okkur. Þennan höggstað gefum við á okkur því helgisögurnar okkar eru ekki rökréttar. Það er ekkert rökrétt við að rísa upp frá dauðum eða reisa aðra upp frá dauðum, eins og guðspjall dagsins boðar.

Í sjálfu sér er nefnilega ekkert rangt við þessa hæðnu lýsingu á kristindómnum … ef engin tilraun er gerð til að setja neitt í samhengi eða skilja með opnum huga hvað átt er við og til hvers er vísað í trúartáknum kristinna manna.

Nokkrar leiðréttingar

Hvar á að byrja á að leiðrétta þessa vitleysu?

Til að byrja með mætti benda á að Jesús var alls ekki uppi á bronsöld. Hún var liðin undir lok mörgum öldum áður en Jesús fæddist. En það er kannski saklausasta rangfærslan í þessu öllu.

Ég nenni varla að eyða orðum í talandi snákinn og konuna úr rifbeininu og hinn bókstaflega skilning sem þar er lagður í táknræna frásögn af þeim tímamótum í þróunarsögunni þegar maðurinn hætti að vera dýr og varð hugsandi vera, varð skyni gæddur – homo sapiens. Hann hætti að vera bara samansafn skilyrtra viðbragða við áreiti, heldur fékk frjálsan vilja og varð þarafleiðandi fær um að breyta gegn betri vitund, fá samviskubit og vita upp á sig skömmina. Ljónið er ófært um að syndga, eðli þess er að rífa í sig gaselluna. Það þekkir ekki blygðun. Við erum ekki þannig.

Í lýsingu þessa texta á altarissakramentinu blasir síðan við fullkominn viðsnúningur á grundvallaratriði trúar okkar. Við kaupum okkur ekki syndaaflausn eða eilíft líf með altarisgöngunni. Við mætum ekki í kirkju til að vinna okkur inn prik hjá Guði, til að ávinna okkur eilífa lífið. Við neytum holds og blóðs frelsara okkar til að tileinka okkur hann, gera hann að hluta af okkur sjálfum. Og við gerum það ekki til að frelsast. Við erum undir náð. Við förum í kirkju og þiggjum sakramentið af því að við erum þannig fólk að við getum ekki tekið við allri þessari náð án þess að segja takk. Við gerum það ekki til að verðskulda hana, því hana getur enginn breyskur maður verðskuldað. Við gerum það af því að fyrir kærleika Guðs er okkur veitt hún án verðskuldunar.

Galdralandið í skýjunum

En hvað er þá með þetta galdraland í skýjunum og endalausu dvölina þar?

Vissulega má túlka orðið „himnaríki“ þannig, þótt Biblían tali hvergi um skýjafarið á staðnum. En himininn er í gegn um allan okkar trúararf tákn fyrir hið guðdómlega og himnaríki er ekki veraldlegur staður uppi í lofthjúpnum einhvers staðar fyrir ofan skýin, heldur hin guðdómlega vídd tilverunnar sem er fyrir utan efnisheiminn. Og fyrir utan efnisheiminn er enginn tími. Tíminn varð til þegar efnisheimurinn myndaðist, fram að því var enginn tími. Að ímynda sér eilífa lífið í hinni guðdómlegu vídd tilverunnar utan við efnið og tímann sem endalaust langt er því þversögn. Í því sambandi er hugtakið „tími“ algerlega merkingarlaust. Tíminn er ekki til utan efnisheimsins. Auk þess merkir orðið „aionios“, sem þýtt er „eilífur“, alls ekki „endalaust“ heldur bara „mjög, mjög stórt“ … í raun „hið stærsta mögulega“. Eilífa lífið er því ekki endlaust langt heldur eins stórt og líf getur orðið. Jesús kallar það „líf í gnægðum“.

Guðsríkið hér og nú

Í guðspjalli dagsins er fyrirheitið um eilífa lífið dregið inn í líðandi stund ef við erum læs á það hvað þar er sagt. Hér er sagt frá aðdraganda þess þegar Jesús reisir Lasarus upp frá dauðum. En sagan er ekki um einhvern einn einangraðan atburð í fjarlægum heimshluta í fornöld. Hún er um máttleysi dauðans gagnvart eilífa lífinu – hinni guðdómlegu vídd tilverunnar – hér og nú.

Marta segist ekki efast um upprisu á efsta degi, en hvaða huggun er í henni núna? Bróðir hennar er farinn og kemur ekki aftur. Jesús svarar og segist vera upprisan og lífið, sá sem trúi á hann muni ekki deyja … ekki í raun og veru.

Í Jesú eigum við andlegt líf í gnægðum, ekki bara á efsta degi heldur hér og nú. Eilífa lífið er núna og alltaf af því að tíminn gildir ekki um það.

Það er út af þessu sem aðdragandinn fær miklu meira pláss í frásögninni en kraftaverkið sjálft. Til að útskýra hvað Jesús er að gera, hvað hann er að útskýra fyrir okkur.

En hvað gerist svo? Kemur Lazarus ekki út úr gröfinni eins og hver annar uppvakningur eða zombie?

Og rís Jesús ekki sjálfur upp frá dauðum fyrir rest – eins og hvert annað zombie?

Zombie Jesús

Þetta fyrirbæri – zombie – hefur verið vinsælt í dægurmenningu okkar á undanförnum árum. Fjöldi hryllingsmynda – og reyndar einhverra gamanmynda líka – segja frá zombie-faröldrum sem mannkynið þarf að kljást við. Zombíarnir eru heimskir og hægfara, í raun aðeins skugginn af manneskju, þeir hafa enga heilbrigða hugsun heldur stjórnast aðeins af hungri í hold og – í sumum útgáfum – heila þeirra sem ekki eru zombíar. Þeir eru ekki manneskjurnar, einstaklingarnir, sem létust, þeir eru aðeins andsetnir, rotnandi líkamar þeirra.

Það er ekkert zombie-legt við upprisu Jesú. Ekki frekar en að það sé eitthvað vampírulegt við altarissakramentið bara af því að þar er drukkið blóð.

Upprisa Jesú táknar máttleysi illskunnar gagnvart kærleikanum. Hann rís upp frá dauðum í mætti og dýrð og stígur loks upp til himna. Zombíar dægurmenningarinnar eru holdgervingar illskunnar. Þeir eru lifandi dauðir og ættu að fá að liggja. Jesús er lífið og kærleikurinn og lífið og kærleikurinn rísa alltaf upp aftur.

Zombíarnir eru tákn hjarðhegðunarinnar, heiladauðrar neysluhyggju. Þeir eru tákn alls þess sem fyllir frjálslynt og framsækið fólk óhug: Engin sjálfstæð hugsun, enginn persónuleiki, aðeins stjórnlaus neysla. Og þeir sem þeir ná að klófesta verða eins og þeir. Þeir eru tákn hinna lifandi dauðu meðal okkar.

Þeir eru táknmyndir alls þess sem Jesús var tekinn af lífi fyrir að ögra og ógna. Þegar múgurinn hrópaði „Krossfestið hann! Krossfestið hann!“ var gagnrýnislaus hjarðhegðunin allsráðandi.  

Hinir lifandi dauðu

Jesús aftur á móti afhendir okkur sjálfum ábyrgðina á andlegu lífi okkar. Jesús reisir okkur upp frá andlegum dauða. Við erum ekki lifandi dauð, við eigum andlegt líf í gnægðum. Og upprisan er ekki í því fólgin að fylgja reglum heldur kærleikanum. Jesús var beinlínis krossfestur fyrir að brjóta lög og reglur samfélagsins – fyrir kærleikann.

Og nú þegar ég hef komið þessu frá mér veit ég að stuttermabolurinn sem varð kveikjan að þessari hugleiðingu mun ekki seljast í einu einasta eintaki. Ekki satt?

Auðvitað er það ekki satt. Textinn er skondinn og þeir sem hafa engan áhuga á að skilja kristindóminn en finnst rosalega smart að hæðast að honum munu flíka þessum útúr- og öfugsnúningi á bringunni og skilja ekkert í því að hann særi einhvern og finnast það óttaleg viðkvæmni að vera eitthvað heilagt.

Og við verðum að sætta okkur við það að með því að vera sagan af Jesú Kristi heilög köllum við yfir okkur háð og spott þeirra sem vilja ekki skilja – eða eru ófærir um að skilja – annað en það sem þeir eru mataðir á og er svo auðskilið og ristir svo grunnt að ekki er hægt að misskilja það.

Svolítið svona eins og zombíar.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 6. október 2019