Biblía flóttafólksins

Nöfn á vegg

Einu sinni þegar við vorum að undirbúa messu hér í kirkjunni, sátum
við nokkur og vorum að spjalla um Biblíuna og hvað hún væri eiginlega.
Það er ekkert einfalt að svara því, og margskonar lýsingar geta náð
utan um fyrirbærið. Stutt og algengt svar er að Biblían sé orð Guðs.
Það svar skapar svo miklu fleiri spurningar um hvernig það gangi upp
að samansett rit eftir ótal höfunda, skrifuð í ótal bókmenntastílum, í
margs konar tilgangi, á ótrúlega löngum tíma, sé á einhvern hátt
heilagt eða sérstakt.

Þegar ég segi að Biblían sé fjölbreytt rit skrifuð í ólíkum tilgangi,
á löngum tíma, þá á ég við að í henni eru til dæmis hreinræktaðir
lagatextar ætlaðir inn í sérstakt samfélag; það eru langar frásögur um
ævi og störf konunga og stjórnvalda á tilteknum tíma, það eru
ævintýralegar upprunasögur, sem eiga að skýra tilkomu þjóða eða
ástands sem allir þekkja, það eru helgisögur, það eru þjóðsögur, það
eru ljóð og ljóðabálkar, það eru spekirit, sendibréf, uppeldisráð,
o.s.fr.

Við vitum nokkurn veginn hverjir skrifuðu sum þessara rita og við
vitum ýmislegt um það við hvaða aðstæðurþau urðu til. Við vitum að
sumir fengu lánuð minni úr eigin menningu eða úr sögum annarra þjóða,
sem síðan urðu þeirra eigin sögur. Við vitum líka margt um hvað var að
gerast í lífi þjóðarinnar sem skapaði þessi rit og hvað hún gekk í
gegnum á þessum langa tíma.

Sú staðreynd að Biblían er trúarrit kristinna manna, þarf að skoðast í
þessu ljósi um fjölbreyttan og margskonar uppruna þess sem stendur í
Biblíunni. Við þurfum líka að meta hana út frá því sem við vitum um
fólkið sem skrifaði það sem stendur í henni. Við vitum nefnilega
heilmikið um það. Og hér kemur það áhugaverða: eftir því sem við vitum
meira um fólkið á bak við sögurnar í Biblíunni, því meira virði verða
þær.

Ég held að þar sé mjög einföld sálfræði að baki: manni fer að þykja
vænt um þau sem maður kynnist. Þegar þú færð að skyggnast á bak við
aðstæður fólks, færist þú nær því, skynjar hvernig reynslan mótar og
stýrir og það rennur upp fyrir þér að þið eigið kannski eitthvað
sameiginlegt. Það sem er sammannlegt færir okkur nær öðru fólki, í
gegnum tíma og gegnum rúm. Það kemur í ljós að fólk sem okkur fannst
vera órafjarri okkar eigin reynslu og eigin lífi, stendur okkur nær en
okkur grunar.

Þetta er reyndar eitthvað sem við höfum uppgötvað með nýjum þunga og
nýjum hætti á Íslandi upp á síðkastið, þegar við höfum komist í
snertingu við líf og aðstæður fólks sem hefur þurft að flýja heimkynni
sín vegna stríðsátaka og ofsókna. Það eru engar nýjar aðstæður og
flóttafólk hefur alltaf verið til, vegna þess að þess að það hefur
aldrei verið skortur á átökum, stríði, hagsmunaárekstrum og
landvinningum.

En það er þegar við komumst í snertingu við það sem sameinar okkur
fólki á flótta, sem við förum að horfast í augu við að þar eru á ferð
manneskjur sem eru eins og þú og ég, hafa samskonar tilfinningar, hafa
drauma og vonir, hafa elskað, saknað og misst, eins og ég og þú. Börn
á flótta eru eins og okkar börn. Þau vilja leika, prófa, knúsa, læra
og ná tökum á nýjum og spennandi hlutum. Þegar við föttum þetta, lítum
við ekki sömu augum á fólkið sem núna streymir frá Sýrlandi og öðrum
stríðshrjáðum svæðum, í leit að betra lífi.

Flóttafólk er mál dagsins í Evrópu og líka á Íslandi. Í dag eru með
okkur hér í kirkjunni tveir menn sem við höfum fengið að kynnast og
þykir mjög vænt um. Þeir eru á flótta frá heimalandi sínu Íran og hafa
sótt um hæli hér á landi. Enn sem komið er hafa þeir ekki fengið
raunverulega áheyrn hér. En þeir hafa fengið úrskurð um að þeir megi
ekki vera hér og verði fluttir tilbaka þaðan sem þeir komu. Af því að
þeir eru vinir okkar, snertir þetta okkur djúpt hér í Laugarneskirkju
og aðstæður vina okkar hafa opnað augu okkar fyrir veruleika
flóttafólks allt í kringum okkur.

Við í þessu hverfi erum líka sérlega snortin af sögu albönsku fjölskyldunnar sem býr einmitt hér, og hvernig börnin þrjú eru byrjuð í grunnskólunum hér í hverfinu. Fyrir þessa helgi fengu þau að vita að þeirra bíði einnig brottvísun frá Íslandi.

Þeir Mehdi og Reza verða með okkur í kaffinu á eftir og ég vona að þið
notið tækifærið til að spjalla við þá, gefa þeim high-five eða
eitthvað. Eftir viku verður það kannski of seint því búið verður að
flytja þá úr landi.

Tökum aftur upp þráðinn um Biblíuna, þetta margbrotna, fjölbreytilega
og flókna rit sem við kristnir menn köllum trúarritið okkar. Það er
eitt sem kemur í ljós þegar við förum að skoða hana: mörg rit hennar
hafa mótast af aðstæðum fólks á flótta. Ótrúlega mikið sem hefur
borist til okkar í gegnum aldirnar í orðum og hugmyndum Biblíunnar á
rætur sínar að rekja til veruleika flóttafólksins.

Finnst ykkur það ekki magnað?

Þetta sést í beinum sögum af einstaklingum, hópum og þjóðum sem
hrekjast til og frá, úr landinu sínu, inni í það aftur og innan þess.
Sagan sem við heyrðum í dag um samskipti Rutar og Bóasar, er af þessum
meiði. Við munum líka eftir sögunni um þegar Jósef tók Jesúbarnið og
Maríu móður þess og flúði til Egyptalands, til að verða ekki fyrir
ofsóknum Heródesar konungs.

Sagan af annan Jósef, þennan sem átti 11 bræður, er gott dæmi um hvernig fólk á flótta og flutningum mætir okkur í Biblíunni. Hann var seldur í annað land – þar sem hann
náði svo að koma undir sig fótunum og komst reyndar til mikilla
metorða þar sem hann starfaði fyrir sjálfan Faraó, réði drauma og
sinnti ráðgjafastörfum. Jósef er frábært dæmi um útlendinginn sem
“aðlagast” og fær að njóta þess.

Dæmi um hið gagnstæða, um útlendinginn sem aðlagast alls ekki og hefur
engan áhuga á því, er sagan af Daníeli sem endaði í ljónagryfjunni.
Hans saga er á þann veg að þjóð hans er hertekin og flutt gegn vilja
sínum í annað land, þar sem annar konungur ríkir og þar sem önnur
trúarbrögð eru stunduð. Þar sem Daníel ætlar ekki að láta beygja sig
undir siði móttökulandsins, lætur hann hart mæta hörðu og endar, eins
og við vitum, í ljónagryfjunni, þar sem konungurinn ætlar að kenna
honum almennilega lexíu.

Það eru ekki bara sögur um einstaklinga á flótta sem gera Biblíuna að
sannkölluðu flóttamannariti heldur óx mikið af grunnhugmyndum í
Biblíunni úr jarðvegi þjóðflutninga og flóttafólks. Það er t.d. þegar
Ísraelsþjóðin er í útlegð við Babýlonsfljót, en Babýlónía hin forna
var þar sem Írak er í dag, að hún komst í kynni við
sköpunarhelgisögurnar sem síðan fundu leið sína inn í ritin sem við
köllum Mósebækur. Þar komust þau í snertingu við helgisögur eins og
Nóaflóðið, sem síðan varð ein þekktasta saga Gamla testamentisins, sem
tjáir auðvitað í grunninn, óskina eftir því að ranglæti verði upprætt
og friður og sátt ríki.

Ef flóttafólk eru jaðarhópur samfélagsins á okkar tímum, þá getum við
líka sagt að Biblían sé rit um jaðarhópa hvers tíma. Taktu eftir því
hvað oft hópar eins og útlendingar, fatlaðir, sjúkir, skækjur,
óhreinir, eru nefnd til sögunnar, ekki síst til að varpa ljósi á hvers
eðlis samfélagið er. Taktu eftir því hvað Jesús tekur oft dæmi af
fólki á kantinum til að útskýra samband Guðs við heiminn. Taktu eftir
því að sjálfur Guðs sonur er barn á flótta undan ofsóknum yfirvalda og
þarf að leita skjóls í öðru landi.

Taktu eftir þessum sögum, lærðu að þekkja og elska meðbróður þinn og
systur sem er í erfiðum aðstæðum, opnaðu hjarta þitt og líf fyrir því
sem Guð vill segja þér, í gegnum orðið sitt og fólkið sem hann sendir
til að verða á vegi þínum.