Foreldramorgnar í Laugarneskirkju

Foreldramorgnar í Laugarneskirkju

Í vetur er boðið upp á foreldrasamveru í Laugarneskirkju eins og undanfarin ár. Stundin er á miðvikudögum á milli 10 og 12 og er í safnaðarheimili kirkjunnar. Gengið er inn í kjallarann að norðanverðu.

Foreldrar ungbarna eru hvattir til að koma og nýta sér þessar samverustundir. Þær eru kjörinn vettvangur til að kynnast öðrum ungbarnaforeldrum í hverfinu og skiptast á reynslu og upplýsingum yfir kaffibolla, til að skipta um umhverfi og hitta fólk. Öðru hverju koma auk þess góðir gestir í heimsókn og spjalla um hvaðeina sem varðar velferð hvítvoðunga eða annað áhugavert.

Stundirnar eru á vegum Ás- og Laugarnessókna og eru í umsjá Klöru Arnalds. Klara er sjálf foreldri í Laugarneshverfi og móðir barns á Leikskólanum Hofi.

Fyrsta samveran verður miðvikudaginn 25. september og síðan vikulega í kjölfarið.

Við hlökkum til að taka á móti ykkur!

Viltu verða heill?

Viltu verða heill?

Guðspjall: Þessu næst var ein af hátíðum Gyðinga og Jesús fór upp til Jerúsalem. Við Sauðahliðið í Jerúsalem er laug sem kallast á hebresku Betesda. Þar eru fimm súlnagöng. Í þeim lá fjöldi sjúkra manna, blindra, haltra og lamaðra [sem biðu hræringar vatnsins. En engill Drottins fór öðru hverju niður í laugina og hrærði vatnið. Sá sem fyrstur fór ofan í eftir hræring vatnsins varð heill hvaða sjúkdómur sem þjáði hann.] Þarna var maður nokkur sem hafði verið sjúkur í þrjátíu og átta ár. Jesús sá hann þar sem hann lá og vissi að hann hafði lengi verið sjúkur. Hann segir við manninn: „Viltu verða heill?“ Hinn sjúki svaraði honum: „Herra, ég hef engan til að láta mig í laugina þegar vatnið hrærist og meðan ég er á leiðinni fer annar ofan í á undan mér.“ Jesús segir við hann: „Statt upp, tak rekkju þína og gakk!“ Jafnskjótt varð maðurinn heill, tók rekkju sína og gekk. (Jóh 5.1-9)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í dag heyrum við enn eina söguna af kraftaverkalækningu Jesú Krists. Þessi stingur svolítið í stúf við flestar hinna. Sá sem þiggur lækninguna er líklega vanþakklátasti sjúklingurinn í öllum guðspjöllunum. Og Jesús fer ekki með neinar þulur eða hrærir eitthvað úr mold og munnvatni, hann snertir manninn ekki einu sinni. Hann segir ekki einu sinni: „Trú þín hefur gert þig heilan.“ Bara: „Tak rekkju þína og gakk.!“

En …

Það er ekki það fyrsta sem Jesús segir við hann. Hann segir svolítið annað fyrst.

Stóra spurningin

Það fyrsta sem Jesús segir við manninn er þessi spurning, sem að mínum dómi er þungamiðja textans: „Viltu verða heill?“

Þessi spurning kann að virðast kjánaleg. Maðurinn hefur legið þarna farmlama á laugarbakkanum í 38 ár og Jesús vogar sér að spyrja: „Viltu verða heill?“

Manni dettur í hug að eina svarið sem sé passandi sé: „Dö!“

En málið er ekki það einfalt.

Og ef að er gáð liggur svarið nefnilega alls ekki í augum uppi.

Maðurinn svarar nefnilega alls ekki já. Í staðinn segir hann: „Þetta er ekki mér að kenna. Ég get ekkert að þessu gert. Í 38 ár hefur mér ekki hugkvæmst nein leið til að verða fyrstur ofan í laugina. Í 38 ár hef ég ekki getað komið mér upp vinskap við aðra manneskju sem myndi vilja hjálpa mér ofan í laugina. Í 38 ár hef ég verið saklaust fórnarlamb kringumstæðna, legið hér eins og slytti, ekki þurft að axla neina ábyrgð, ekki þurft að bera neinar byrðar, engar skyldur, engar kvaðir … Í 38 ár er ég búinn að vera algerlega stikkfrí með hina fullkomnu afsökun fyrir því að standa ekki í lappirnar og enginn getur áfellst mig fyrir það.“

Og Jesús eyðileggur þetta fyrir honum. Hann neyðir hann til að standa í lappirnar. Hann tekur af honum afsökunina.

Því sá sem ekki getur svarað spurningunni „Viltu verða heill?“ afdráttarlaust játandi hefur sennilega engan áhuga á því – þótt hann eigi erfitt með að viðurkenna það, jafnvel fyrir sjálfum sér.

T-in þrjú

Kraftaverk Jesú hafa alltaf þrívíða merkingu. Við erum með ákveðinn túlkunar- eða skilningslykil að þeim sem ég kýs að kalla T-in þrjú. Þessar þrjár víddir eru:

  • Hin trúarlega
  • Hin táknræna
  • Hin tiltölulega augljósa.

Það skal viðurkennt að ég kalla þá síðastnefndu þessu nafni aðallega til að fá þriðja T-ið. Það hljómar betur.

En hún ber þó nafn með rentu. Í tiltölulega augljósu víddinni lesum við aðeins það sem textinn segir. Jesús læknar mann með þeim hætti sem greint er frá samkvæmt orðanna hljóðan og ekki orð um það meir. Engin umframmerking er lögð í neitt. Ekkert er lesið á milli línanna. Sorglega margir komast aldrei framhjá þessari vídd.

Í táknrænu víddinni áttum við okkur síðan á táknunum og hinni undirliggjandi merkingu frásagnarinnar. Hvað táknar þessi spurning? Hvað tákna undanbrögðin við því að svara henni? Hvað táknar það að finna öryggi í því að standa ekki í lappirnar og halda sig bara á mottunni … að vísu í þessu tilfelli í bóskstaflegri merkingu. Hvað táknar tálvon þessarar laugar, Betseda, en nafnið merkir einmitt „hús náðar“. Það er dálítið skemmtileg tilviljun að í íslensku eru þessi tvö orð, „náð“ og „hús“ bundin saman í eitt orð sem hefur kannski furðu líka merkingu við það sem í raun mátti sækja í þessa meintu náðarlaug, þar sem náð Guðs var svo takmörkuð auðlind, af svo skornum skammti, að hana varð að afgreiða með einhverju fullkomlega miskunnarlausu „fyrstur kemur fyrstur fær“ fyrirkomulagi?

Síðast spyrjum við svo hinna trúarlegu spurninga. „Hvað kemur þetta mér við? Af hverju er verið að segja mér þessa sögu – hér í allt öðrum heimshluta á allt öðru tímabili mannkynssögunnar? Hvernig varðar þessi saga mig, líf mitt, umhverfi og samfélag hér og nú?“

Annað hvort eða

Hvað mig og líf mitt varðar get ég aðeins sagt að sjálfur hef ég verið spurður spurningarinnar: Viltu verða heill? Og árum saman svarað henni: „Þetta er ekki svona einfalt“ áður en ég komst á þann stað að svarið varð eitt hátt og skýrt „já!“

Þetta er nefnilega svona einfalt.

Annað hvort viltu verða heilbrigð manneskja á sál og líkama, eða að minnsta kosti eins heilbrigð og kostur er – því við fáum jú vissulega ólík spil á hendi þegar er gefið – eða þú nennir því ekki. Ómakið við það, böggið, álögurnar, skyldurnar og kvaðirnar sem því fylgja að taka ábyrgð á sjálfum sér og lífi sínu virðast ekki þess virði að ábyrgðarlausum þægindunum í biðröðinni eftir náðinni – þar sem við erum aldrei númer eitt í röðinni – sé fórnandi fyrir það. Ég get ryksugað seinna, ég get verið í þessari flík aðeins lengur, það er í sjálfu sér ekki dagaspursmál að taka til … í lífi mínu … akkúrat núna. Eða svo vitnað sé í dægurlagatexta: „Ég ætla að hætta að drekka á morgun.“

Annað hvort tekurðu ábyrgð á lífi þínu eða þú lætur það reka á reiðanum.

Og það er ekki nóg að borða hollan mat og skokka þrisvar í viku um Laugardalinn. Maðurinn lifir ekki á brauði einu saman. Við þurfum líka að taka ábyrgð á andlegu lífi okkar.

Viðbúin

Ég heyrði einu sinni mann sem orðið hafði fyrir þeirri ógæfu að fá heilablóðfall lýsa reynslu sinni af því og ferlinu við að komast á fætur aftur. Hann þakkaði það, hve vel honum gekk í endurhæfingunni og hve fljótur hann var að ná allnokkurri færni á ný – en hann þurfi í raun að læra að ganga upp á nýtt, því hvað hann hafði verið í góðu líkamlegu formi þegar áfallið skall á. Og ekki hvarflar að mér að gera lítið úr því. Líkamleg hreysti gerir okkur færari um að standa af okkur líkamleg áföll.

En við verðum ekki öll fyrir líkamlegum áföllum.

Við verðum öll fyrir andlegum áföllum. Við upplifum öll sorg og missi. Við þekkjum öll ótta og kvíða, veika bletti á sjálfsmynd okkar og sjálfstrausti, lægðir og dali í líðan okkar, efa og áhyggjur, óvissu og tortryggni. Hvernig stöndum við það af okkur?

Við vitum ósköp vel að það er ekki hægt að hanga uppi í sófa í 38 ár og horfa keðjureykjandi á sjónvarpið og ætla svo bara að drepa í sígarettunni, standa á fætur og hlaupa eins og eitt maraþon. Líkaminn virkar ekki þannig. Þrek og þol þarf að byggja upp. Það er hægt að fara af öðrum staðnum á hinn, en það kostar átak og þrotlausa ástundun og iðkan. Það krefst ákveðni og þrautseigju.

Andleg hreysti

En hvað með okkar andlegu hreysti? Erum við reiðubúin til að standa upp og hlaupa okkar andlega maraþon á morgun? Af hverju ekki? Hvað erum við að drolla? Erum við að telja okkur trú um að það sé í okkar valdi hvenær rásbyssan hljómar, að áföllin geri boð á undan sér og við getum farið að byggja upp okkar andlega styrk og sálarjafnvægi svona þegar nær dregur því að við þurfum á þeim að halda?

Rétt eins og líkamleg hreysti krefst iðkunar og æfinga þá getum við ekki vænst þess að búa við andlega hreysti ef við gerum ekkert til að koma okkur henni upp. Ef við eigum okkur ekkert andlegt líf, enga andlega iðkan, gerum ekkert til að taka ábyrgð á sálinni í okkur, að efla hana og styrkja, getum við ekki vænst þess að vera við góða sálarheilsu.

Og takið eftir að það að hafa heitar skoðanir á siðferðilegum álitamálum og diskútera þær hástöfum á barnum eða með hástöfum á spjallþráðum samskiptamiðla er ekki iðkun á andlegu lífi, ekki frekar en að það geri mann góðan í fótbolta að hafa heitar skoðanir á síðasta dómarahneykslinu í Pepsi Max deildinni.

Spurt er …

Vilt þú verða heill?

Hvað ertu reiðubúinn til að leggja á þig til þess?

Ertu reiðubúinn til að standa í lappirnar, rísa á fætur og rúlla upp mottunni sem þú hefur haldið þig á til þessa, pakka saman fortíð þinni og ganga … þinn bataveg?

Eða viltu frekar að það gerist þannig að loksins sé komið að þér að fá þann happdrættisvinning á einu bretti, að þú sért næstur í röðinni að fá úthlutað náðinni sem er af svo skornum skammti að það þarf að bítast um hana við hina sem vilja hana líka, að loksins, loksins sért þú númer eitt í röðinni … án þess að hafa innt nokkuð af hendi til að koma þér þangað, sáttur við það að það sé alla vega ekki hægt að áfellast þig fyrir að vilja ekki vera heill.

Og vera á meðan stikkfrí frá lífinu, með öllu sem það inniber, skyldum og kvöðum, ábyrgð og böggi … en líka því lífi í gnægðum sem Jesús lofar okkur. Lífi í andlegri auðlegð, lífi með fjársjóðum sem mölur og ryð fá ekki grandað, lífi í innra andlegu jafnvægi og sálarró. Lífi í vitundarsambandi og sátt við Guð og menn.

Viltu í raun verða heill?

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 22. september 2019

Villutrú

Villutrú

Guðspjall: Hver sem heyrir þessi orð mín og breytir eftir þeim, sá er líkur hyggnum manni er byggði hús sitt á bjargi. Nú skall á steypiregn, vatnið flæddi, stormar blésu og buldu á því húsi en það féll eigi því það var grundvallað á bjargi. En hver sem heyrir þessi orð mín og breytir ekki eftir þeim, sá er líkur heimskum manni er byggði hús sitt á sandi. Steypiregn skall á, vatnið flæddi, stormar blésu og buldu á því húsi. Það féll og fall þess var mikið.“ Þegar Jesús hafði lokið þessari ræðu varð mannfjöldinn djúpt snortinn af orðum hans því að hann kenndi eins og sá er vald hefur og ekki eins og fræðimenn þeirra. (Matt 7.24-29)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Mig langar að byrja á yfirlýsingu sem ég veit að einhverjum á eftir að finnast yfirlætisleg og jafnvel hrokafull. Jafnvel kynnu einhverjir að segja að ég væri bara að fóðra tröllin með því að slá henni fram. Yfirlýsingin er svona: Ég held að það sé ekki hægt að vera með öllu trúlaus.

Það að trúa ekki á yfirnáttúrulegar verur, guði, kraftaverk, æðri máttarvöld eða yfirhöfuð neitt yfirskilvitlegt er aðeins trúleysi á yfirnáttúrulegar verur, guði, kraftaverk, æðri máttarvöld og hið yfirskilvitlega. Það er samkvæmt skilningi trúarinnar ekki trúleysi. Það er nefnilega ekki þar með sagt að viðkomandi trúi ekki á neitt.

Allir hafa eitthvað leiðarljós í lífinu, einhvern sannleika sem þeir aðhyllast og reyna að fylgja, hvort sem það er meðvitað ekki. Sá sem stoltur segist ekki trúa á neitt svona kjaftæði heldur lifir bara sínu lífi án tillits til nokkurs trúarboðskapar og reynir að gera gott úr því með brjóstvitið eitt að vopni, hann trúir.

Hann  trúir á sjálfan sig, brjóstvit sitt, skynsemi og eigið ágæti svona almennt.

Helgisögur mannkynsins hafa persónugert nánast hverja einustu trú sem menn aðhyllast í reynd og myndgert þær í merkingarþrungnu táknmáli. Narkissus varð svo hugfanginn af eigin mynd að það varð honum að bana og það er enginn skortur af samtímafólki sem fylgja fordæmi hans fremur en Jesú Krists, fólki sem myndi þó aldrei gangast við því meðvitað, aðspurt um trú sína, að vera narkissistar.

Samfélag okkar er fullt af mammonsdýrkendum, bakkusarsinnum, erosarfylgjendum og narkissistum.

Villutrú

Kristindómurinn á orð yfir þetta sem ekki er mikið í tísku núna. Orðið er „villutrú“. Orðið merkir ekki „önnur trúarbrögð en mín“. Það merkir trú sem fer villur vegar, trú sem leiðir okkur í villu. Trú sem villir okkur sýn á það sem raunverulega skiptir máli í lífinu.

Því staðreyndin er sú að það er afar fátítt, ef ekki beinlínis algerlega óþekkt, að fólk iðrist þess á dánarbeðinu að hafa ekki eytt meiri tíma í vinnunni, að hafa ekki sængað hjá fleirum eða að hafa ekki drukkið meira áfengi eða notað meira af eiturlyfjum. Nei, fólk iðrast þess yfirleitt að hafa ekki verið betri við fólkið sitt, að hafa ekki eytt meiri tíma með sínum nánustu. Að hafa tekið það sem mölur og ryð frá grandað fram yfir hin raunverulegu verðmæti lífsins. Að hafa ekki áttað sig á því hver þau voru fyrr en tíminn til að njóta þeirra var að þrjóta.

Það er ekki hægt að fara út í lífið án þess að hafa nokkra trú í brjóstinu, engin gildi, engin viðmið, engan sannleika. Og það sem meira er: Ef maður ímyndar sér að svo sé um mann sjálfan er ansi hætt við að ítarleg skoðun myndi leiða í ljós að það sem maður aðhyllist, það sem maður í raun telur satt og rétt, það sem maður trúir á, eigi ekkert skylt við mannúð og kærleika, samhygð eða hinar göfugri víddir mannsandans.

Dæmisagan sem Jesús segir okkur í dag er niðurlag mikillar ræðu, Fjallræðunnar, sem tíundar öll kjarnaatriðin í boðskap hans. Og lokaorðin … sem síðan er hnykkt á með dæmisögunni um mennina tvo, hinn hyggna og hinn heimska eru þessi: „Ekki mun hver sá sem segir við mig: Drottinn, Drottinn, ganga inn í himnaríki heldur sá einn er gerir vilja föður míns sem er á himnum.“ (Matt 7.21)

Með öðrum orðum: „Það sem þú gerir sýnir hverju þú trúir í raun, ekki það sem þú segir.“

Skuldbindingin

Þegar barn er borið til skírnar álíta sumir að með því sé ómálga hvítvoðungur að undirgangast skuldbindingu sem hann hefur engan þroska til að skilja í hverju felst. Enda tíðkast ungbarnaskírn ekki í sumum söfnuðum og er þá gjarnan vísað til þess að sjálfur hafi Jesús verið fullorðinn maður þegar hann tók skírn samkvæmt sinni eigin upplýstu ákvörðun.

En þá bendi ég á að í skírninni segir barnið ekki já eða amen við neinu sem fram fer. Barnið er aðeins að þiggja kærleika Guðs við lind hjálpræðisins. Skuldbindingin er foreldranna. Með því að bera barnið sitt til skírnar eru þeir að lýsa því yfir að þeir ætli að leitast við að ala barnið sitt upp í kristinni trú, að það fari út í lífið sem kristin manneskja þegar það kemst til vits og ára og verndarhendi foreldranna sleppir, að það byggi líf sitt á grundvallarsannindum kristinnar trúar.

Þetta er ákvörðun sem ekkert foreldri getur komist hjá því að taka. Hvernig ætla ég að ala barnið mitt upp? Hvaða gildi ætla ég að innræta því í uppvextinum?

Það að bera barn til skírnar er auðvitað engin trygging fyrir því að barnið verði kristin manneskja, þ.e.a.s. að það komi fram við aðra eins og það vill að komið sé fram við sig, að það líti svo á að því beri að elska Guð og náungann, að það líti svo á að það, hvernig það kemur fram við sína minnstu bræður og systur, sé eini marktæki vitnisburðurinn um það hvaða mann það hafi í raun að geyma. Ekki frekar en að það að hrópa „Drottinn, Drottinn!“ þýði að viðkomandi sé að gera vilja föður okkar á himnum.

Þar kemur annað til.

Veganestið

Barn sem er alið upp við að snjallsíminn njóti meiri athygli foreldranna en það, lærir að trúa því að ímynd þess á samfélagsmiðlum sé mikilvægari en samband þess við sína nánustu og að sálarheill þess sé í því fólgin að fá nógu mörg læk og hjörtu á facebook og instagram.

Barn sem er alið upp við vanrækslu vegna brauðstrits lærir að trúa að það skipti ekki máli. Því barni er hætt við, þegar það vex upp, að leita samþykkis og viðurkenningar annarra með hætti sem ekki er góður fyrir sjálfsvirðingu þess og sálarheill.

Barn sem er alið upp við vanrækslu vegna auðsöfnunar, að dýrar gjafir og utanlandsferðir komi í stað nærandi samvista og kærleika, lærir að trúa á mammon.

Barni, sem er alið upp við ofbeldi, andlegt, líkamlegt eða hvort tveggja, er hætt við að leita huggunar og skjóls í náðarfaðmi Bakkusar og bræðra hans um leið því er það kleyft.

Barn sem er alið upp við að foreldrarnir láti vaða með fúkyrðum og persónusvívirðingum í hvert skipti sem einhver tjáir skoðun opinberlega, sem foreldrarnir fallast ekki á, lærir aðeins fullkomið virðingarleysi fyrir náunganum.

Barn sem er alið upp við útlendingahatur og rasisma, hómófóbíu og aðra mannfyrirlitningu lærir ekki að elska náungann.

Skóli lífsins

Í uppvextinum er lagður grunnur að þeim gildum sem við förum með út í lífið … þeim gildum sem við í raun trúum á – alveg óháð því hvort okkur er kennt að hrópa líka „Drottinn! Drottinn!“ á sunnudögum og stórhátíðum.

Allt þetta er hægt að aflæra. Það er hægt að sjálfmennta sig og endurmennta í grunngildum. Það er hægt að yfirgefa söfnuði Bakkusar og Mammons. Það er hægt að vaxa og þroskast upp úr smásálarlegum viðhorfum til meðbræða og systra af öðrum hörundslit, trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum, kynhneigð eða hverju sem gerir þau ólík manni sjálfum að einhverju leyti.

Þetta er grunnurinn sem við byggjum líf okkar á.

Og það kemur steypiregn. Vatnið mun flæða. Stormar munu blása og bylja á húsi okkar … á lífi okkar. Það er nú bara einu sinni þannig sem lífið virkar.

Og þá kemur í ljós úr hverju grunnurinn var gerður. Var húsið byggt á bjargi eða sandi? Það verður ekki parkettið eða innréttingarnar, það hvort innbúið var keypt í Epal (með fullri virðingu fyrir vandaðri hönnun og handverki) eða Ikea, sem mun ráða úrslitum um það hvort húsið okkar stendur eða fellur. Það hve margir rekkjunautar hafa gist í þessu húsi eða hvað vínskápurinn er vel byrgur mun ekki hafa nein áhrif á það hvort húsið okkar stendur af sér storminn eða ekki.

Orð og gjörðir

Nei, það sem ræður því er það hvort við séum í grunninn almennilegar manneskjur eða ekki. Hvort við höfum helgað líf okkar og starf og lagt sálarheill okkar að veði fyrir fjársjóði sem mölur og ryð frá grandað, hégóma og eftirsókn eftir vindi, auð, völd, vinsældir og metorð eða hvort við eigum æðri og dýpri sannleika í hjartanu á okkur en þann sem mældur er í hjörtum og þumlum á samfélagsmiðlum, innistæðum á bankareikningum, verðmiðum á innanstokksmunum, útsendingarmínútunum eða dálksentímetrunum sem lögð eru undir okkur.

Hvort við eigum gefandi og nærandi samband við Guð og menn eða hvort þar á milli ríkir aðeins æpandi sambandsleysi.

Hvort við gerum vilja föður okkar á himnum eða hvort við látum okkur nægja að hrópa „Drottinn! Drottinn!“ þegar það passar inn í etíketturnar þar sem við erum stödd hverju sinni.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 15. September 2019