Á forsendum gremju eða vonar?

Á forsendum gremju eða vonar?

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni, Jesú Kristi. Amen.

Umræða um kynferðismál hefur verið áberandi undanfarin misseri, svo mjög að raddir eru farnar að heyrast um að jafnvel sé farið að ganga of langt í því að grafa upp syndir manna að núa þeim um nasir til að hafa af þeim æruna og lífsviðurværið. Ekki ætla ég að leggja mat á það hér. Um er að ræða ámælisverða hegðun og stundum glæpsamlega. Og ég verð að segja að það kom mér mjög óþægilega á óvart þegar auglýst var eftir sögum frá konum af kynferðislegri áreitni á vinnustað eða í félags- eða tómstundastarfi að þá skyldi nánast gilda einu hvar niður væri borið – meðal íþróttakvenna, stjórnmálakvenna og jafnvel presta – alls staðar að komu frásagnir af svívirðilegri framkomu karlmanna á færibandi.

Það sló mig – verandi sonur konu, eiginmaður konu og faðir þriggja kvenna – að helmingurinn af mínum nánustu ástvinum skuli eiga á hættu að vera niðurlægður, svívirtur eða jafnvel beittur líkamlegu ofbeldi vegna kynferðis síns.

Með augun á vandamálinu

Það er ljóst að víða er pottur brotinn þegar að þessum málum kemur og þörf á úrbótum hið snarasta. Og það þarf engan að undra þótt tekið sé að gæta óþreyju og jafnvel pirrings út af því hve hægt virðist miða. Yfir þetta ætla ég ekki að draga neina fjöður, þótt það sé annað sem mig langi til að ræða um í dag.

Ég hef það nefnilega á tilfinningunni að þegar einblínt er svona lengi á það sem miður fer, jafnvel þótt full ástæða sé til að taka til hendinni og ráðast í úrbætur, þá leggist það á sálina í manni. Mér finnst einhver andi heiftar og reiði svífa yfir vötnum. Það er einhver þung stemning í þjóðfélaginu. Hvaða frægi karl verður næst afhjúpaður og í kjölfarið afskrifaður? Hvaða þjóðþekktu einstaklingar munu koma honum til varnar, jafnvel með gífuryrðum um sturluð viðbrögð? Hvaða eldhugar jafnréttisbaráttunnar munu steyta hnefann og gera alla sem setja spurningarmerki við aðferðafræðina að sérstökum kvenhöturum og nauðgaravinum?

Ég held að fátt gott verði til í slíku andrúmslofti.

Ég held að við hefðum gott af því að líta aðeins upp úr naflanum á okkur sjálfum og setja okkur í samhengi við umheiminn. Þá kynni að fara svo að við fyndum kennd sem er bæði jákvæð og uppbyggileg, kennd sem kæmi eins og ferskur gustur inn í þetta þrúgandi andrúmsloft, kennd sem vinnur gegn þunglyndi, meltingartruflunum og magasári: Þakklæti.

Björtu hliðarnar

Því þrátt fyrir allt … þótt en sé mikið starf óunnið við að koma á fullkomnu jafnrétti og enn séu margar sakir óuppgerðar sem varða ólíðandi framkomu karla við konur … þá er það nú einu sinni svo að á fáum stöðum í heiminum – ef einhverjum – er ástandið í þessum málaflokki skárra en hér. Víðast hvar er það mun, mun verra og fer jafnvel versnandi óhugnanlega víða.

Við stöndum í þakkarskuld við þær góðu og hugrökku konur … og karla … sem ruddu brautina, aðallega samt konur. Það er þeim að þakka að í alþjóðlegum samanburði komum við Íslendingar hvað eftir annað einna best þjóða út úr könnunum á því hvar í heiminum sé skást að vera kona með tilliti til kynbundins misréttis á ýmsum sviðum þjóðfélagsins og mannlífsins.

Þessu megum við ekki gleyma þegar við erum að bjástra við að bæta ástandið. Við megum ekki telja okkur trú um að allt sé í ólestri, allt sé glatað og vont og hræðilegt og rosalega mikið og erfitt og þreytandi starf framundan við að mjaka ástandinu í átt til bærilegs horfs. Það er nefnilega ekki þannig.

Okkur miðar hægt áfram … stundum sorglega hægt, en jafnan í rétta átt þó. Því er alls ekki alls staðar þannig farið. Sums staðar er þróunin í hina áttina, ekki bara í löndum sem mín kynslóð ólst upp við að væru grímulaust kölluð „vanþróuð“. Ekki bara í einræðis- og harðstjórnarríkjum og klerkaveldum.

Afturförin

Ef pólsk kona heyrði af því sem virðist vera helsta baráttumál íslenskra kvenréttindakvenna um þessar mundir gæti hún sagt – ef hún kynni íslensku: „Það vildi ég að ég hefði áhyggjurnar yðar.“

Í Póllandi og Tyrklandi vinna stjórnvöld nú að því að rifta samningi Evrópusambandsins um forvarnir og baráttu gegn ofbeldi gagnvart konum, heimilisofbeldi og nauðungarhjónaböndum. Í Póllandi voru nýlega sett lög um þungunarrof sem skerða mjög yfirráðarétt kvenna yfir þeirra eigin líkama. Í Ungverjalandi er þróunin uggvekjandi.

Í Íran getur unglingsstúlka átt von á því að fara í fangelsi ef hún verður uppvís að því að hafa farið í fóstureyðingu eftir þungun af völdum nauðgunar eða sifjaspella. … Sagði ég Íran? Ég meinti í Bandaríkjunum.

Í Bandaríkjunum er um þessar mundir unnið markvisst gegn kvenréttindum með hertari löggjöf um fóstureyðingar, í 19 ríkjum er nú þegar búið að skerða réttindi kvenna frá því sem áður var.

Kristin gildi

En af hverju er ég að gera þetta að umræðuefni?

Það vakir ekki fyrir mér að reyna að bæta bölið með því að benda á annað verra. Mig langar bara að leggja það til að við höfum opin augu fyrir því sem áunnist hefur og við getum verið þakklát fyrir um leið og við berjumst gegn því sem enn má betur fara þannig að baráttan fari fram á forsendum bjartsýni og vonar frekar en gremju og heiftar.

En þó er ég aðallega að nefna þetta af því að þeir sem harðast ganga fram í baráttunni gegn yfirráðarétti kvenna yfir sínum eigin líkama segjast gjarnan gera það í nafni „kristinna gilda“ og „fjölskyldugilda“. Það læðist óneitanlega að manni sá grunur að þeir sem túlka „kristin fjölskyldugildi“ með þessum hætti hafi voða lítið kynnt sér orð frelsarans um fjölskylduna eða afstöðu hans til hinna svokölluðu „fjölskyldugilda“ sem við lýði voru þegar hann var á meðal okkar í holdinu.

Í guðspjalli dagsins segir hann: „Enginn getur komið til mín og orðið lærisveinn minn nema hann taki mig fram yfir föður og móður, maka og börn, bræður og systur …“ Á öðrum stað segir hann: „Ég er kominn til að gera son andvígan föður sínum, dóttur móður sinni og tengdadóttur tengdamóður sinni.“ Þegar hann er í heimabæ sínum, Nasaret, er honum tilkynnt að móðir hans og bræður vilji ræða við hann. Jesús svarar. „Hver er móðir mín og hverjir eru bræður mínir?“ Síðan réttir hann út höndina yfir lærisveina sína og segir: „Hér er móðir mín og bræður mínir. Hver sem gerir vilja föður míns sem er á himnum, sá er bróðir minn, systir og móðir.“

Aðför að fjölskyldunni?

Við getum hneykslast á þessari aðför Jesú að þessari grunneiningu samfélagsins sem er fjölskyldan. Það er engu líkara en að hann hafni gildi hennar alfarið og því hljómar það óneitanlega hálfundarlega að kokka upp orðasambandið „kristin fjölskyldugildi“. Enda eiga þessi meintu „kristnu fjölskyldugildi“ mjög fátt sammerkt með kristilegu hugarfari.

Þeir sem harðast ganga fram í því að skerða rétt kvenna til þungunarrofs í nafni „kristinna gilda“ segjast gera það af því að þeir séu svo hlynntir lífinu, „pro-life“ kalla þeir sig. En síðan þegar barnið er fætt dettur þeim ekki í hug að vinna að því að það fái fjárhagsaðstoð ef það býr við örbirgð og að það fái mataraðstoð ef það er vannært er náttúrulega ekkert annað en kommúnismi. Og þó að hægt sé að hræra í landslögum til að tryggja að börn komi í heiminn í algerlega óviðunandi aðstæður hvarflar ekki að þessu liði að breyta lögum í þá átt að skerða rétt brjálæðinga til að kaupa sér hríðskotabyssur og drita þessi sömu börn niður í barnaskólanum þeirra, því það væri svívirðileg árás á frelsi einstaklingsins.

Þetta er sama fólkið.

Það er ekki neitt kristið við þessi gildi. Það er enginn kærleikur í þessari afstöðu. Hún er ekkert nema ofbeldi í garð okkar minnstu systra.

Þetta fólk er nefnilega alls ekki hlynnt lífinu. Það er hlynnt fæðingunni, en eftir hana gæti því ekki staðið meira á sama um hið fædda líf.

Kærleikurinn þykkari en blóð

Jesús er ekki að vega að fjölskyldunni. Hann er einfaldlega að segja að þótt blóð sé þykkara en vatn þá verði kærleikurinn að vera þykkari en blóð.

„Sá sem gerir vilja föður míns er faðir minn og móðir mín, bróðir minn og systir.“ Hann er að segja að skuldbinding okkar við lögmál kærleikans verði alltaf að vega þyngra en skuldbinding okkar við „heiður hússins“.

Gerum það sem rétt er og verum þannig eins og ein stór fjölskylda. Hinir – þeir sem ganga fram með ofbeldi í Jesú nafni, þeir sem skerða yfirráðarétt stúlkna yfir eigin líkama með lögum en standa vörð um aðgengi brjálæðinga að hríðskotabyssum, þeir sem bjóða fórnarlömbum fjöldamorðingja aðeins upp á bænir og hlýjar hugsanir en bágstöddum stúlkum handjárn og tugthús – þeir eru ekki hluti af fjölskyldunni.

Sá sem ekki er með í að leysa vandann er hluti af vandanum, óháð ætt og uppruna.

Og hluti af vandanum sem við erum að glíma við er gremjan og heiftin sem gegnsýrir samfélag okkar þegar kemur að því hvernig við nálgumst það vandamál sem við er að glíma þegar kemur að ólíðandi framkomu í garð kvenna. Ég er ekkert viss um að verri árangur næðist í þeirri glímu þótt við hefðum trú, von og kærleika sem drifkraft okkar í henni.

Að ekki sé minnst á þakklæti fyrir allt það sem við þó höfum fengið áorkað.

Fyrir utan að ég held að okkur liði öllum betur.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 13. júní 2021

Kulnun Júdasar

Kulnun Júdasar

 Náð sé með ykkur

öllum og friður frá Guði föður og Drottni, Jesú Kristi. Amen.

Fyrir nokkrum árum heyrði ég íslenskan stjórnmálamann fara með speki sem mig minnir að hann hafi
sagt koma frá Willy Brandt, sem var kanslari Vestur-Þýskalands um fimm ára skeið á síðari hluta seinustu aldar. Vísdómur Willys Brandts var einhvern veginn á þessa leið ef ég man hann rétt: „Sá sem ekki er kommúnisti um tvítugt er illa innrættur. Sá sem er kommúnisti á efri árum er illa gefinn.“

Ég man að stjórnmálamanninum þótti þessi viska kanslarans býsna skondin og fanga það sem að hans mati var heilagur sannleikur. En ég man líka að mér þótti þessi meinta fyndni sorgleg – og mér þykir það enn.

Þetta snýst ekki um eina gerð af hagkerfi gegn annarri gerð af hagkerfi. Þetta snýst um hugsjónir – um að gera ekki trúna á gott og illt, rétt og rangt, að einhverju einfeldningslegu og kjánalegu.

Þarna er því nefnilega lýst sem þroskamerki að gefa hugsjónir sínar upp á bátinn. Að láta drauminn um réttlátt samfélag lönd og leið, að afgreiða frelsi, jafnrétti og bræðralag sem fráleita draumóra. Samkvæmt þessari speki er sá maður að vaxa að visku og þroska sem áttar sig á því að í samfélagi, þar sem allir eru jafnir, hefur hann það ekki betra en aðrir og snýst því frekar á sveif með samfélagi þar sem hann getur olnbogað sig áfram til meiri lífsgæða en hinir njóta á þeirra kostnað. 

Willy Brandt var í mínum huga aðeins að fullyrða að það væri eðlilegt og heilbrigt að samhygð og réttlætiskennd viki fyrir eigingirni og sjálfhyggju með hækkandi aldri. Vissulega má vera að algengt sé að það eigi sér stað, en fyrr skal ég dauður liggja en gangast við því að það sé æskilegt.

Þetta er ekki þroski

Um þetta er notað annað orð sem nú er í tísku: Kulnun.

Júdasarguðspjall

Ástæða þess að þessar hugleiðingar koma upp í huga minn í dag er að guðspjallstextinn sem við heyrðum áðan segir frá manni sem gafst upp á hugsjónum sínum, Júdasi Ískaríot.

Um Júdas hefur margt verið rætt og ritað og ýmsar áhugaverðar og jafnvel skemmtilegar samsæriskenningar og pælingar hafa litið dagsins ljós. Á áttunda áratug síðustu aldar fannst t.d. texti svonefnds Júdasarguðspjalls í Egyptalandi, rits sem reyndar var vitað að til hefði verið enda nefnir Íreneus kirkjufaðir það í riti sínu Adversus Haerases, „Gegn villutrú“, skrifuðu seint á annarri öld.

Þetta orð, „villutrú“, er – ólíkt orðinu „kulnun“ – ekki í tísku nú á dögum. Það hefur á sér ákveðinn fornaldarblæ. En orðið merkir ekki „önnur trúarbrögð en mín“ eins og það hefur oft verið notað. Orðið merkir einfaldlega „trú sem fer villur vegar“, „trú sem villir um fyrir okkur“. Sú trú að rétt sé rangt og rangt rétt
er villutrú. Trú sem gerir dyggð að synd og synd að dyggð er villutrú.

Júdasarguðspjall hafði verið talið glatað að eilífu og vakti fundur þess því nokkra athygli. Samkvæmt því – eða alltjent einum túlkunarmöguleika þess – var Júdas hreint enginn svikari heldur einmitt sá lærisveinn sem Jesús treysti best og sá eini sem hann treysti til að framkvæma skítverkið sem vinna þurfti til að
ráðsályktun Guðs gæti náð fram að ganga.

Júdasarguðspjall er í raun aðeins eitt fjölmargra gnóstískra rita frá þessum tíma sem draga upp mynd af Jesú sem er mjög frábrugðin þeirri sem guðspjöll Nýja testamentisins sýna. Þessi rit skipta tugum. Í mörgum þeirra hvíslar Jesús einhverjum meintum algildum sannleik í eyru útvalins fulltrúa. Stundum er þessi sannleikur, einsog til dæmis í Opinberun Péturs sem er frá svipuðum tíma og Júdasarguðspjall, lítið annað en grafískar lýsingar á misþyrmingunum og pyntingunum sem bíða syndara eftir dauðann. Ekkert bendir til þess að svonefnt Júdasarguðspjall sé minni markleysa en hin ritin úr þessum flokki.

Hver er svo sekur?

En spurningin er aftur á móti fullgild: Ef Jesús þurfti að deyja á krossi til að geta risið upp í mætti og dýrð til að frelsa okkur … var þá Júdas ekki að vinna gott verk? Var hann ekki handbendi Guðs í framgangi hjálpræðisverksins?

Svarið er nei.

Sagan um Rauðhettu hefði varla verið í frásögur færandi ef enginn úlfur hefði verið í skóginum – en það gerir úlfinn samt ekki að góða gæjanum í sögunni. Sömuleiðis er áreiðanlegt að í Hogwarts hefði verið daufleg vist fyrir Harry Potter og félaga ef Voldemort hefði hvergi verið á sveimi, en samt er auðvitað fráleitt að ætla að gera úr „honum sem ekki má nefna“ eitthvað annað en rakið illmenn

Júdas brást. Júdas sveik Jesú

Hann var ekki með í ráðum um neitt, hann vissi ekki betur en að hann væri að framselja vin sinn til dauða – fyrir peninga

Í Postulasögunni segir að Júdas hafi keypt sér búgarð fyrir peningana en steypst þar á höfuðiðsvo hann brast í sundur í miðju. Þannig er gefið í skyn að greiðslan hafi verið dágóð fjárhæð, dugað fyrir vænni bújörð með reisulegum byggingum. Við getum kallað það „fjárhagslegt sjálfstæði“ sem hann fékk að launum fyrir svikin. En það dugði honum þó auðvitað skammt því laun syndarinnar eru dauði.

Að gefast upp

Það sem gerir þetta sorglegt er ekki síst sú staðreynd að ástæðulaust er að efast um heilindi ogeldmóð Júdasar í fyrstu. Hann hafði gengið til liðs við Jesú frá Nasaret af heilum hug, brennandi í andanum. Þær fórnir sem færa þurfti, þjóðfélagsstaða og veraldleg gæði sem gefa þurfti upp á bátinn til að geta fylgt meistaranum frá Nasaret, útiloka að á bak við þá afdrifaríku ákvörðun hafi verið eitthvað annað en eldföst hjartans sannfæring.

Í Jóhannesarguðspjalli segir frá því að Júdas hafi reiðst þegar kona nokkur smurði fætur Jesú með rándýrum smyrslum og spurt af hverju þau hafi ekki verið seld og andvirðið gefið fátækum. Þar talar maður gagntekinn af heilagri réttlætiskennd og samúð með lítilmagnanum.

Í Lúkasarguðspjalli segir frá því að auðugur maður hafi komið til fundar við Jesú og viljað fylgja honum, en Jesús sagði honum að fara fyrst og selja allar eigur sínar og skipta því meðal fátækra. Við það varð sá ríki hryggur, því það var stærri fórn en hann var fær um að færa. Þá segir Pétur við Jesú: „Við yfirgáfum allt sem við áttum og fylgdum þér.“ (Lúk 18.22-28)

„Við yfirgáfum allt sem við áttum og fylgdum þér.“

„Við“ hverjir?

Við postularnir. Þar á meðal Júdas Ískaríot.

Við vitum ekkert um það hvað Júdas hafði yfirgefið. Flestir fræðimenn eru þeirrar skoðunar að eftirnafn hans, Ískaríot, merki einfaldlega „maður frá Keríjót“ sem var þorp í Júdeu. Hann hefur væntanlega verið kallaður „Júdas Keríjótverji“ til aðgreiningar frá hinum Júdasinum í postulahópnum, Júdasi Jakobssyni. (Lúk 6.16) Júdas frá Keríjót var sonur Símonar frá Keríjót, (Jóh 6.71) en Júdas var feykilega algengt nafn í Palestínu á þessum tíma eins og fjöldi heimilda ber vott um – og Símon reyndar líka. Þannig að ekkert illt eða djöfullegt er við Júdas Símonarson, það hefur verið nánast eins og heita Jón Jónsson í dag eða vera kallaður Jón Akureyringur til aðgreiningar frá Jóni Sig.

Og þótt ritningin fullyrði ítrekað að Jesús hafi vitað að Júdas myndi svíkja sig, nánast eins og það hafi allan tímann verið partur af „stóra planinu“ og gerst með velþóknun hans, þá stafar það líklega af því að ótrúverðugt hefði verið að syni Guðs – eins og orðasambandið var skilið bókstaflega – væri nokkuð hulið, að hægt væri að koma honum að óvörum.

Einn hinna tólf

Í Matteusarguðspjalli er nefnileg texti sem varpar öðru ljósi á Júdas. Þar segir Jesús: „Þegar Guð hefur endurnýjað allt og Mannssonurinn situr í dýrðarhásæti sínu munuð þið, sem fylgið mér, einnig sitja í tólf hásætum og dæma tólf ættkvíslir Ísraels. Og hver sem hefur yfirgefið heimili, bræður eða systur, föður eða móður, börn eða akra sakir nafns míns, mun fá allt hundraðfalt aftur og öðlast eilíft líf.“ (Matt 19.28-29)

„Þið sem fylgið mér … núna þegar þessi orð eru töluð … munuð sitja í tólf hásætum. Hver sem hefur yfirgefið heimili, fjölskyldu og eigur til að fylgja mér … mun öðlast eilíft líf.“ Þegar þessi orð eru mælt er Júdas Ískaríot einn hinna tólf og hafði yfirgefið allt sem hann átti, eins og hinir ellefu, til að fylgja Jesú. Þarna talar ekki Jesús sem grunar að einn hinna tólf muni snúast gegn honum.

Þegar þessi orð eru töluð hafði Júdas Ískaríot ásamt hinum postulunum ellefu farið víða, boðað fagnaðarerindið, læknað sjúka og rekið út illa anda í Jesú nafni með góðum árangri, Júdas Ískaríot ekki með minni árangri en kollegar hans – að minnsta kosti er þess hvergi getið, sem er einkennilegt í ljósi þess hve klifað er á því fyrirfram að Júdas ætti eftir að bregðast.

Júdas var innvígður í nánasta hring Jesú frá Nasaret. Hann var jafnmikið einn hinna tólf og allir hinir, ekkert tortryggilegri eða vafasamari karakter en þeir, ekkert verr til þess fallinn að boða fagnaðarerindið, lækna sjúka og reka út illa anda en hinir ellefu. Hann hafði fært nákvæmlega sömu fórnir og hinir ellefu fyrir nákvæmlega sömu hjartans hugsjón.

Jesús treysti honum.

Og hann sveik hann.

Kulnun

Hvað veldur því að maður sem hefur yfirgefið allt sem hann átti til að fylgja hugsjón sinni um samfélagslegt réttlæti, um mannlega reisn hinna smæstu og smáðu, um líkn hinna sjúku og þjáðu, svíkur leiðtoga sinn í hendur ógnarstjórnarinnar sem traðkaði á þjóð hans, í skiptum fyrir kósí líf með litlum áhyggjum?

Ég ætla ekki að svara þeirri spurningu, en við getum hvert og eitt velt því fyrir okkur hvernig okkur sjálfum hefur haldist á eldmóði okkar úr æsku, hve vel okkur hefur gengið að fylgja sannfæringu hjarta okkar í gegnum súrt og sætt, í meðbyr og andstreymi, að kulna ekki í andanum heldur standa stöðug í trúnni á það sem er satt og rétt.

Það er erfitt.

Ég hugsa að öll höfum við einhvern tímann guggnað, eða að minnsta kosti gælt við þá tilhugsun að snúa baki við streðinu og erfiðinu sem því fylgdi að hlýða rödd hjartans og finna í staðinn þægilegri leið. Ég held að flest höfum við velt því fyrir okkur hve mikið við gætum boðið samvisku okkarán þess að bugast.

Við getum látið sagnfræðilegan áreiðanleika þessarar frásagnar liggja algerlega á milli hluta, enda er hún ekki um einangraða atburði sem áttu eða áttu sér ekki stað í fjarlægum heimshluta einhvern tímann í fyrndinni.

Þessi frásögn er um eilífan trúarlegan sannleika, um hið mannlega hlutskipti, um mannlega reynslu, um mannssálina. Hún er um álag mennskunnar. Hún er um okkar eigin innri Júdas Ískaríot. Hún er um það að ekkert okkar er yfir það hafið að geta kiknað … kulnað.

Og Júdas Ískaríot hefði getað útskýrt og réttlætt viðsnúning sinn með hótfyndni að hætti Willys Brandts og sagt eitthvað á borð við: „Sá sem ekki fylgir Jesú þegar hann er ungur er illa innrættur. Sá sem ekki svíkur hann fyrir þrjátíu silfurpeninga þegar hann er eldri að árum er illa gefinn.“

En það er ekki kristindómur.

Það er villutrú.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í útvarpsmessu frá Laugarneskirkju á skírdag 2021

Barrabas páfi

Barrabas páfi

Guðspjall: Menn æðsta prestsins fóru nú með Jesú frá Kaífasi til hallar landshöfðingjans. Það var snemma morguns. Þeir fóru ekki sjálfir inn í höllina svo að þeir saurguðust ekki heldur mættu neyta páskamáltíðar. Pílatus kom út til þeirra og sagði: „Hvaða ákæru berið þið fram gegn þessum manni?“ Þeir svöruðu: „Ef þetta væri ekki illvirki hefðum við ekki selt hann þér í hendur.“ Pílatus segir við þá: „Takið þið hann og dæmið hann eftir ykkar lögum.“ Þeir svöruðu: „Okkur leyfist ekki að taka neinn af lífi.“ … Að svo mæltu gekk [Pílatus] aftur út til Gyðinga og sagði við þá: „Ég finn enga sök hjá honum. Þið eruð vanir því að ég gefi ykkur einn mann lausan á páskunum. Viljið þið nú að ég gefi ykkur lausan konung Gyðinga?“ Þeir hrópuðu á móti: „Ekki hann heldur Barabbas.“ En Barabbas var ræningi. (Jóh 18.28 – 31, 38b – 40)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Nú í vikunni sá ég ljósmynd sem mér þótti skondin. Eða öllu heldur þá þótti mér myndatextinn við hana dálítið skemmtilegur. Myndin sýndi páfann í Róm á leiðinni til messu. Hann var í fullum skrúða, með mítur, bagal, biskupskápu og allt sem einn páfi getur skrýtt sig með og ég kann ekki full skil á, allt í gulli og blúndum. Myndatextinn var eitthvað á þessa leið í minni þýðingu: „Þarna er páfinn í Róm í glæsilegri, gylltri siffon-kápu við gasalega lekkeran, gylltan blúndu-kvöldkjöl, með háan, gulllitan hatt og í rúbínrauðu skónum hennar Judy Garland úr Galdrakarlinum í Oz á leiðinni í kirkjuna til að segja okkur að það sé ljótt að vera hinsegin.“

Ég treysti því að hinseigin vinir mínir hafi húmor fyrir stereótýpunni sem þarna er verið að leika sér með.

Skrúði og skinhelgi

Sjálfsagt á hvert klæði sem hengt er á páfann og hver hlutur sem hann ber með sér og tilheyrir skrúða hans sína sögu, tilgang og merkingu. Og ég er sannfærður um að engu af því sé beinlínis ætlað að vera tákn tvískinnungs og hræsni þótt framganga þeirra sem skrýðst hafa þessum skrúða til þessa hafi gert það að verkum – alltjent þegar kemur að afstöðunni til hinsegin fólks – að hann standi fyrir lítið annað en yfirdrepsskap og skinhelgi.

Sjálfur stend ég hér frammi fyrir ykkur í skrúða, ekki nándar nærri eins tilkomumiklum og þeim sem páfinn í Róm klæðist, en hver hlutur hefur táknræna merkingu sem ég reyni einlæglega eftir mínum veika mætti að láta stjórna orðum mínum og framgöngu.

Hvíti kuflinn eða sloppurinn sem ég er í nefnist alba og hann hylur persónulegan fatnað minn til að sýna að ég stend ekki frammi fyrir ykkur í krafti minnar eigin persónu heldur hans sem sendi mig.

Ég er með stólu á öxlunum, sem lítur kannski svolítið út eins og gagnslaus trefill. Hún er tákn vígslu minnar, stendur fyrir byrði þess embættis sem ég er vígður til að þjóna. Hún er eins og klafi á uxa, nema hvað hún vegur nákvæmlega 250 grömm. Ég veit það af því að ég skellti henni einu sinni á eldhúsviktina heima hjá mér. Enda er henni ætlað að minna á orð frelsarans þegar hann sagði: „Mitt ok er ljúft og byrði mín létt.“ (Matt 11.30)

Loks er ég með snúru um mittið til að merkja mig sem lærisvein Jesú sem sagði við þá: „Verið girtir um lendar yður.“ (Lúk 12.35)

En út frá þessu mætti sjálfsagt gera svipað grín að mér og þarna er gert að páfanum. Og það er líka allt í lagi. Ef einhver getur bent á tvískinnung í fari mínu eða ósamræmi á milli orða minna og gjörða þá hef ég bara gott af því að vera núið því um nasir.

Lög og regla

En þessi mynd af páfanum kom óneitanlega upp í huga minn þegar ég hugleiddi guðspjallstexta dagsins. Hann byrjar nefnilega á þessari einföldu setningu sem auðvelt er að láta framhjá sér fara, en hún afhjúpar með miskunnarlausum hætti hræsni og skinhelgi ofækjenda Jesú:

„Þeir fóru ekki sjálfir inn í höllina svo að þeir saurguðust ekki heldur mættu neyta páskamáltíðar.“

Pílatus var nefnilega heiðingi og gyðingar trúðu því að þeir „saurguðust“ ef þeir gengu undir þak heiðingja. Það stóð skýrum stöfum í lögmálinu sem þeir trúðu á. Og þessir fínu menn ætluðu sko ekki að eyða sjálfri páskahátíðinni í einhverri sóttkví út af svoleiðis vangá, heldur hugðust þeir taka fullan þátt í gleðinni og veisluhöldunum. Þess vegna gættu þeir þess að standa fyrir utan og ræða við Pílatus þar.

Auðvitað má láta það fara í taugarnar á sér að sagan er væntanlega uppspuni, ef ekki frá rótum þá að minnsta kosti að verulegu leyti. Við vitum að sá Pontíus Pílatus sem guðspjallamaðurinn Jóhannes lýsir á mjög lítið skylt við þá blóðþyrstu og miskunnarlausu skepnu sem aðrar heimildir lýsa sem hinni sögulegu persónu Pontíusi Pílatusi. Sá gaur hefði séð litla ástæðu til að þvo hendur sínar af blóði sakleysingja, hvað þá að það hefði hvarflað að honum að eiga orðaskipti við dauðadæmdan lágstéttargyðing. En látum sagnfræðilegan áreiðanleika frásagnarinnar liggja á milli hluta, enda skiptir hann ekki nokkru máli. Jóhannes er að segja okkur helgisögu mettaða merkingarþrungnum trúartáknum, ekki sagnfræðilega nákvæma lýsingu á raunverulegum atburðum.

Rétt og rangt

En þessir gyðingar ganga semsagt á fund rómverska landstjórans og eru trúir sínu lögmáli með því að ganga ekki undir þak hans heldur ræða við hann fyrir utan húsið hans. Og hvert er erindi þeirra til landstjórans? Jú, að láta taka saklausan mann af lífi.

Þannig var nú þeirra skilningur á lögmálinu – á réttu og röngu.

Þegar Jesús var spurður að því hvert væri æðsta boðorðið svaraði hann aftur á móti: „Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum og náunga þinn eins og sjálfan þig.“ Síðan bætir hann við: „Á þessum tveimur boðorðum hvílir allt lögmálið og spámennirnir.“ (Matt 22.37-40)

Þetta er lögmál Jesú.

Það var hins vegar lítið pláss fyrir kærleikann í lögmáli þeirra sem vildu Jesú feigan. Þeirra lögmál var of undirlagt af helgisiðum og hreinleikaákvæðum til að þar rúmaðist arða af náungakærleik. Svona svipað eins og Rómarkirkjunni þykir mikilvægara skrýða og gylla páfann sinn eftir öllum hinum réttu kúnstarinnar reglum heldur en að taka upp hanskann fyrir þá sem ofsóttir hafa verið í gegnum aldirnar fyrir það eitt að elska vitlaust – að mati þeirra sem telja sig hafa einkarétt á að skilgreina hverja megi elska hvernig þannig að það sé Guði þóknanlegt.

Nei, þeir töldu sig vera að gera hárrétt með því að standa fyrir utan á meðan þeir kröfðust dauðarefsingar yfir Jesú. Og það sem meira er, þegar Pontíus Pílatus stakk upp á því að Jesús yrði náðaður samkvæmt einhverri hefð um að náða einn dauðadæmdan mann fyrir hverja páskahátíð, þá mótmæltu þeir og vildu frekar Barrabas. Um Barrabas er lítið vitað en í guðspjallinu segir: „Barrabas var ræningi.“

Þeir vildu frekar að landsstjórinn náðaði heiðarlegan þjóf heldur en skaðræðisskepnuna Jesú frá Nasaret.

Hvernig skyldi standa á því?

Heiðarlegur þjófur

Heiðarlegur þjófur eins og Barrabas ógnaði aðeins buddunni þeirra. Það var pláss fyrir hann í samfélaginu, tilvera hans kom heim og saman við heimsmynd þeirra og sjálfsmynd. Hann var ekki að hræra í hausnum á þeim eins og Jesús gerði. Hann var ekki að ögra og storka heimsmynd þeirra, sjálfsmynd og gildismati.

Barrabas var ekki með neinar meiningar um að það saurgaði menn kannski meira að hafa blóð sakleysingja á höndum sér heldur en að ganga undir þak heiðingja.

Barrabas var ekkert að snúa lögmálinu þeirra um rétt og rangt á hvolf eins og Jesús gerði. Barrabas hafði ábyggilega aldrei fullyrt að það sem menn létu út úr sér saurgaði þá kannski meira en það sem þeir létu ofan í sig. Enda var ekkert gott að heyra það fyrir menn sem byggðu allar hugmyndir sínar um sitt eigið ágæti á því hvað þeir voru duglegir við að leggja sér hvorki skinku né rækjur til munns á milli þess sem þeir, lugu, sviku, stálu, baktöluðu og hóruðust eins og enginn væri morgundagurinn.

Og kannski erum við svona enn þann dag í dag.

Við skiljum ræningjann. Hann stjórnast af kenndum sem við könnumst við. Þótt við flest hver reynum að láta þær ekki stjórna gjörðum okkar þá er það að girnast eigur náungans okkur flestum ekkert mjög framandi tilfinning, hvað þá óskiljanleg.

Hinn gæinn er miklu óþægilegri. Sá sem segir okkur að allt sem við trúum, allt sem við stöndum fyrir, allt sem við höfum byggt sjálfsmynd okkar og sjálfsskilning á sé reist á sandi. Að sjálfsvirðing okkar sé sjálfsblekking. Sá sem boðar breytingar sem kynnu að kippa fótunum undan tilveru okkar … við viljum losna við hann.

Ógnvaldar og meinleysingjar

Ef okkur til dæmis finnst og hefur alltaf fundist það eðlilegasti hlutur í heimi að strákar séu nú einu sinni og verði alltaf strákar og verði því að fá að komast upp með framkomu sem kannski í ströngum skilningi er röng og stelpur verði bara að sætta sig við það – þá finnst okkur kannski óþægilegt að skyndilega hætti samfélagið bara eins og hendi sé veifað að samþykkja það. Og þegar farið er að hanka menn á gömlum syndum getur farið um okkur, ég tala nú ekki um ef við höfum sjálfir eitthvað á samviskunni í þessum efnum … sem ég held að ótrúlega margir okkar hafi, misalvarlegt og misilla meint auðvitað – en hinir algerlega syndlausu meðal okkar held ég að séu fáir ef einhverjir.

Þá er ógnin kannski orðin miklu meiri við okkur og líklegri til að kippa undan okkur fótunum heldur en ef einhver myndi bara nappa veskinu okkar.

Við verðum alltaf að vera með gildismat okkar, skilning okkar á réttu og röngu, því hvað er í lagi og hvað er ekki í lagi, í stöðugri endurskoðun.

Ef við gerum það ekki þá endum við kannski á því að líta svo á að við séum að gera rétt með því að gæta þess að vera í nógu flottum jakkafötum þegar við förum í nógu fínu vinnuna okkar í nógu virðulega bankanum til að stunda þar stórfellda fjársvika- og blekkingastarfsemi, innherjasvik og skjalafals, sem er ekkert annað en stórfelld, lögvernduð ræningjastarfsemi og kemur öllum okkar minnstu bræðrum og systrum á vonarvöl þegar bólan springur og allt hrynur til grunna.

Nú eða að vera í réttu gullblúndunum og gyllta kjólnum okkar þegar við bendum fordæmandi fingri á aðra fyrir að elska vitlaust – í nafni trúar sem kjarnann í má draga saman í tvö orð: „Elskaðu náungann.“

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 21. 3. 2021

Aðventustund barnanna

Aðventustund barnanna

Hér má sjá fyrsta þátt Aðventustundar barnanna sem er hlýr, notalegur og já, jólalegur þáttur fyrir börnin og fjölskyldur þeirra.
Fram koma meðal annars Barnakór Langholtskirkju sem syngja inn jólaskapið. Rebbi og Mýsla missa að sjálfsögðu ekki af því og mæta í heimsókn.
Aðventustund barnanna er samstarfsverkefni Áskirkju, Bústaðakirkju, Grensáskirkju, Hallgrímskirkju, Langholtskirkju, Laugarneskirkju, Neskirkju og Seltjarnarneskirkju og hvern sunnudag á þessari aðventu kemur nýr þáttur. Njótið vel!


Nýtt Laugardalsprestakall

Nýtt Laugardalsprestakall

Nú í byrjun október  urðu breytingar á skipulagi kirkjustarfs í hverfunum við Laugardal en samkvæmt ákvörðun kirkjuþings varð til nýtt prestakall þriggja sókna í stað þeirra þriggja prestakalla sem áður höfðu hvert um sig innifalið eina sókn.    Í nýju Laugardalsprestakall eru sóknirnar þrjár við Laugardal : Ássókn, Langholtssókn og Laugarnessókn. 

Sameiningunni er ætlað að auka samvinnu og samstarf sóknanna þriggja sem og og starfsfólks safnaðanna eftir því sem samkomulag verður um og er talið þjóna kirkjulegri þjónustu á svæðinu sem best. 

Áfram munu fimm prestar og einn djákni þjóna prestakallinu og verða starfsstöðvar þeirra þær sömu og áður. 

Guðbjörg Jóhannesdóttir er sóknarprestur hins nýja prestakalls og hefur starfsstöð í Langholtskirkju sem og Aldís Rut Gísladóttir prestur.  Sigurður Jónsson prestur og Jóhanna María Eyjólfsdóttir djákni hafa starfsstöð í Áskirkju.  Davíð Þór Jónsson prestur og Hjalti Jón Sverrisson prestur hafa sem fyrr starfsstöð í Lauganeskirkju. 

Von er að fólk velti því fyrir sér hver munur á prestakalli og sókn sé. 

Í stuttu máli má segja að prestakall sé skipulagseining sem er vettvangur samvinnu um kirkjulega þjónustu vígðra starfsmanna sóknanna. Í prestakalli er einn sóknarprestur og einn eða fleiri prestar sem og einn eða fleiri djáknar.  

Sókn er hins vegar  grunneining þjóðkirkjunnar og eru sóknirnar í landinu á þriðja hundrað.  Hverri sókn er stýrt í samvinnu sóknarprests og prestsa eða presta og sóknarnefndar sem kosin er á aðalsafnaðarfundi sóknarinnar, en í sóknarnefnd sitja óvígðir safnaðarmeðlimir.

Formaður Ássóknar er Kristján Guðmundsson, í Laugarnesi er það Aðalbjörg Stefanía Helgadóttir sem er formaður og í Langholti Elmar Torfason.  Því er enn um þrjár sjálfstæðar sóknir að ræða í hinu nýja prestakalli, þar sem ólík menning og áherslur búa til fjölbreytileika og aukna vídd.

Eitt af meginmarkmiðum þessarrar breytingar, sem biskup Íslands kynnti í vísitasíu sinni í prófastsdæminu 2018, er að auka samvinnu prestanna á svæðinu.  Prestarnir í Laugardalsprestakalli munu því frá áramótum þjóna til skiptis við sunnudagshelgihaldið í kirkjunum, og leysa hvern annan af um helgar.  Þetta þýðir að hálfsmánaðarlega messar sami prestur tvisvar sama sunnudaginn.  Af því leiðir að breyta þarf messutímanum á a.m.k. einni af kirkjunum þremur.  Áskirkja ríður á vaðið og mun messutíminn þar frá og með næstu áramótum færast fram til kl. 9:30, og á sú breyting einnig við um sunnudagaskólann í Áskirkju.  Því mun sá prestur, sem messar í Áskirkju kl. 9:30, einnig messa ýmist í Langholtskirkju eða Laugarneskirkju sama dag kl. 11:00.

Raddir sóknarfólksins eru mikilvægar í þessu breytingarferli og hugmyndir vel þegnar.  Um leið og aðstæður leyfa munum við hringja til sameiginlegrar stofnmessu prestakallsins sem og kynningarfunds þar sem spáð yrði í framtíðina.

Það er von okkar allra, starfsfólks og sjálfboðaliða í hinu nýja prestakalli að sameiningin gefi tækifæri til frekara samstarfs og samvinnu.  Bent er á heimasíður sóknanna fyrir upplýsingar um starfsemi í hverri sókn fyrir sig.

www.askirkja.is

www.langholtskirkja.is

www.laugarneskirkja.is

Eilífð, bak við árin

Eilífð, bak við árin

Falleg birta lék um Laugarneskirkju klukkan 11 í morgun.
Eins og svo marga sunnudagana á þessa ári gátum við ekki komið saman sem söfnuður til að njóta hennar. Yl þessarar birtu, sem táknar svo margt, verðum við að nálgast hvert og eitt núna með öðrum leiðum.
Í kristinni trú eigum við ríka hefð um að andinn sameini okkur, þó við séum fjarri hvort öðru.

Allt er bundið böndum. Stundum skynjum við það sterkt og það getur veitt huggun.
Á öðrum stundum finnum við alls ekki fyrir því, finnum okkur ekki tengd, fjarlægðin afgerandi. Það getur verið einmanalegt.

Ég var kominn út í kirkju til að ganga frá skreytingum eftir hrekkjavökugleði hverfisins í gær. Ég kveikti á kertum altarisins og opnaði út, svo að birtan inn í og fyrir utan kirkjuna mætti flæða betur saman.

Tíminn hefur liðið, það er kominn nóvember.
Þetta er sá tími ársins sem við tökum á móti vetrinum, það er umbreytingaorka í loftinu. Hér á Íslandi finnum við það ekki síst, áður fyrr var hér aðeins talað um tvær árstíðir; vetur og sumar. Nú er kominn vetur.
Kristin kirkja fann þessum tíma farveg og þann 1. nóvember er allraheilagramessa. Í trúarhefð okkar mótmælenda hefur áhersla verið á að við gefum okkur tíma til að minnast látinna sem okkur eru kær.

Á þessum tíma horfum við eins aftur í aldirnar og finnum okkur tengd forfeðrum- og formæðrum sem gengu um sömu jörð, sigldu um sömu höf, önduðu að sér sama lofti. Fólki sem fann, eins og við finnum, hvernig vonir og áhyggjur geta tekist á innra með okkur. Fólki sem hélt áfram að leita leiða til að mæta aðstæðum sínum, rétt eins og við leitum nú enn á ný leiða til að mæta aðstæðum okkar.
 
Við stöldrum við í dag. Við virðum fyrir okkur fortíðina, sögu okkar, í nálægð og fjarlægð. Þetta gerum við ekki til að setja okkur lögheimili í fortíðinni, heldur til að upplýsa og dýpka merkingu fótspora okkar þar sem við höldum áfram veginn.
Við virðum fyrir okkur alla litina, birtuna og skuggana.

Í dag lesum við úr spádómsriti Jesaja, þar segir meðal annars:
Sólin verður ekki framar ljós þitt um daga
og tunglið ekki birta þín um nætur
heldur verður Drottinn þér eilíft ljós
og Guð þinn verður þér dýrðarljómi.
Sól þín gengur aldrei til viðar
og tungl þitt minnkar ekki framar
því að Drottinn verður þér eilíft ljós
og sorgardagar þínir á enda.

Spámaðurinn býður okkur að skynja eilífðina á bak við árin, á bak við öll þessi ferli sem við erum hluti af.
Við mættum þessum ferlum í gær, þá var fullt tungl í merki nautsins. Tunglið hjálpar okkur að staðsetja okkur, mæla tíma okkar og daga. Það er margt sem við hugsum í mánuðum.

Líf okkar er hverfult og stöðugar breytingar í kringum okkur og innra með okkur.
Við breytumst stöðugt, allt frá því við fæðumst inn í þennan heim og þar til við kveðjum hann. Sum reynsla hefur haft á okkur afgerandi áhrif, hún hefur breytt okkur. Þá skiptir tíminn ekki máli, það skiptir ekki máli hve langt er um liðið, við höldum áfram að leitast við að vinna með reynslu okkar og þroska viðbrögð okkar frammi fyrir lífinu.
Í gegnum allt virðumst við, hvert og eitt okkar, eiga einhvern kjarna sem varir. Eilíf birta, eilíft ljós.

Spámaðurinn bendir til þess sem varir.
Þrátt fyrir stöðuga hringrás breytinga þá er einhver andvari, einhver eilífð, sem umvefur allt. Eilíf birta, eilíft ljós.
Það eru önnur og meiri ferli en við fáum skilið, en við tilheyrum þeim.
Allt hvílir í Guði.    

Djáknar og prestar hafa á kveðjustundum við andlát, við dánarbeð, notast við fallegt form á hjúkrunarheimilinu Sóltúni. Þar í upphafi er beðið saman með orðum þessa sálms Valdimars Briem:

Kom, huggari, mig hugga þú,
kom, hönd, og bind um sárin,
kom dögg, og svala sálu nú,
kom sól, og þerra tárin,
kom hjartans heilsulind,
kom, heilög fyrirmynd,
kom ljós og lýstu mér,
kom, líf, er ævi þver,
kom, eilífð, bak við árin.

Kom, eilífð, bak við árin.

Á tíma eins og þessum, á allraheilagramessu, getum við mætt meðvitund okkar um tengslin sem ná út fyrir líf og dauða, við getum mætt því hve tíminn er afstæður.
Við biðjum að við megum skynja að við erum hluti af þeirri eilífð sem hvílir að baki öllum okkar ferlum.
Við getum mætt því að andinn sameinar okkur, þó við séum fjarri hvort öðru.
Það mildar ekki alltaf sársaukann í lífi okkar og missinn, en þessi meðvitund getur stutt okkur þar sem við fetum okkur áfram veginn.
Sameinuð, þó við séum fjarri hvort öðru.

– sr. Hjalti Jón.

Laugarneskirkja og farsóttin

Laugarneskirkja og farsóttin

Vegna hertra aðgerða stjórnvalda við kórónuveirufaraldrinum sem nú herjar á heimsbyggðina gerum við í Laugarneskirkju ákveðnar breytingar á starfi okkar næstu vikurnar, skv. fyrirmælum frá biskupi og prófasti.

  • Hefðbundið helgihald fellur niður í október. Hér er átt við messur á sunnudögum. Kyrrðarkvöldin sem verið hafa á mánudagskvöldum kl. 20 (kirkjan opnar kl. 19:30) verða þó áfram, en við beinum þeim tilmælum til þátttakenda að gæta sérlega vel að smitfjarlægð og handsprittun.
  • Við aðrar athafnir í kirkjunni en útfarir gilda 20 manna samkomutakmörk. Þá eru allir viðstaddra, prestur, tónlistarfólk o.s.frv. taldir með. Við útfararathafnir takmarkast þessi fjöldi við 50 manns. Enn beinum við þeim tilmælum til kirkjugesta að gæta að persónulegum smitvörnum sínum.
  • Barna- og æskulýðsstarf kirkjunnar fellur niður a.m.k. til 26. október.
  • Foreldrasamverur á miðvikudagsmorgnum á milli kl. 10 og 12 falla niður a.m.k. til 28. október.
  • Allt starf fyrir eldri borgara fellur niður í október. Þetta gildir um helgistundir í Félagsmiðstöðinni við Dalbraut og um Opið hús í Áskirkju í samstarfi Ás- og Laugarnessókna.
  • Fermingarfræðslan fellur niður a.m.k. til 27. október, en fræðsla í formi sjálfsnáms verður kynnt hlutaðeigandi á næstu dögum.
  • Öðrum fyrirhuguðum samkomum, s.s. fræðslukvöldi fermingarbarna og foreldra, verður frestað þar til sóttvarnarreglur verða rýmkaðar.

Við ítrekum mikilvægi þess að hver og einn sýni ábyrgð á framgöngu sinni nú á þessum hættutímum. Meðal okkar eru aldraðir ástvinir og fólk með undirliggjandi sjúkdóma sem er samfélagsleg skylda okkar að vernda eins og okkur er framast unnt.

„Allt sem þér gerðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gert mér.“ (Matt 25.40)

Starfsfólk Laugarneskirkju

Krefjandi tímar

Krefjandi tímar

Kæru vinir, ég heilsa ykkur í Jesú nafni.   

1.
Við lifum á krefjandi tímum. Kannski er það alltaf þannig.
En mér virðist sem tímarnir séu að opinbera okkur á ný meiri sundrungu, meiri úlfúð. Það virðist enn styttra í flokkadrætti en áður. Eftilvill er undirliggjandi spenna í samfélögum okkar einfaldlega að rata á yfirborðið í meiri mæli.           
Rasismi er í umræðunni, kunnugleg stef aðskilnaðar hljóma hér og þar.            
Ofan á þetta erum við að lifa tíma heimsfaraldurs, alþjóðasamfélagið kemur að sér í glænýrri stöðu, það er svo margt sem hefur breyst í heiminum svo hratt á undanförnum áratugum og það hefur áhrif á alla úrvinnslu okkar.

Mörg óttast um afkomu sína, ef það er eitthvað sem sameinar fólk þá er það að við eigum erfitt með að lifa í óvissu.         
Og við erum mörg sem erum óviss, erum hrædd um hvert stefnir, og það getur verið mikilvægt að segja það upphátt.       

Eitt af því sem óttinn getur gert er að aðskilja.         
Óttinn breikkar bilið milli mín og þín. Milli okkar og þeirra. Óttinn selur okkur sundrungu.          

Við manneskjurnar höfum þörf fyrir að hólfa tilveru okkar niður, það hjálpar okkur að skilgreina hana og skilja. Eftilvill er þessi tilhneiging óhjákvæmilegur þáttur mannlegrar tilveru, en þegar hún er knúin áfram af ótta, reiði og hatri getur hún valdið því að við missum sjónar af því sem sameinar okkur.
Við hættum að finna til, hvort með öðru.      

2.
Í guðspjalli dagsins heyrum við af því hvernig Kristur finnur til með ekkjunni sem hafði misst einkason sinn, hvernig hann segir við ekkjuna ,,grát þú eigi” áður en hann reisir son hennar við, til lífs á ný.         
Það er einkennandi fyrir þessa frásögn að tekið er sérstaklega fram að Jesús hafi fundið til þessarar djúpu samkenndar með ekkjunni.  

Þegar við lesum kraftaverkafrásagnir á borð við þessa er mikilvægt að við lesum þær ekki aðeins út frá því sem þær bókstaflega segja, heldur einnig fyrir táknrænt og trúarlegt gildi þeirra.           
Þá getur okkur opinberast dýpri merking en við komum auga á í fyrstu.  
Eitt af því sem er merkilegt við samhengi guðspjallstexta dagsins er að þessi saga kemur í beinu framhaldi af annarri kraftaverkafrásögn sem opnar 7. Kafla Lúkasarguðspjalls.     
Í upphafsfrásögninni er það ekki valdalaus ekkja af gyðingaættum sem þiggur hjálp Krists heldur er það voldugur rómverskur hundraðshöfðingi sem leitar eftir hjálp þegar þjónn hans verður veikur og bíður dauðans.      
Þessum tveimur frásögnum er stillt upp hlið við hlið í upphafi 7. Kafla Lúkasarguðspjalls og guðfræðilegur tilgangur þessarar uppstillingar verður skýr; að fagnaðarerindi Guðs er ekki bundið við þjóðerni eða þjóðfélagsstöðu, kyn eða kynþátt.                 
 
3.
Þetta eru krefjandi tímar og þeir krefjast þess að hvert og eitt okkar fylgi köllun sinni. Einn af þeim frösum sem við höfum stundum notað í fermingarfræðslunni er að við getum ekki aðeins barist fyrir því sem er létt, við verðum að berjast fyrir því sem er rétt.    

Fyrir okkur sem viljum leitast við að fylgja meistaranum frá Nasaret er sú stefna mörkuð af því að leitast við í baráttu okkar að rækta virðingu fyrir hinu heilaga í sérhverri manneskju.   

Ég held að eitt af því sem okkur verkjar svo undan í tengslum við ofbeldi er að við upplifum og finnum að þegar við eða önnur manneskja ástundum ofbeldi höfum við glatað sjónum af hinu heilaga í sjálfum okkur og öðrum.             

Það er hlutverk okkar að bera kennsl og virða hið heilaga hvort í öðru. Að vera fær um að finna til, eins og Jesús gerir í guðspjalli dagsins, því við komum auga á sameiginlega mennsku okkar.     
Að virða hið heilaga hvort í öðru þýðir ekki að við getum ekki verið afdráttarlaus í afstöðu okkar, það er ekki í andstöðu við virðingu að taka afgerandi afstöðu.      
 
4.
Í 27 ár var Nelson Mandela í fangelsi.
Það reyndi anda hans, það voru krefjandi tímar. Í 40 ár barðist Mandela gegn aðskilnaðarstefnunni í Suður Afríku og eitt sinn sagði hann eitthvað á þessa leið:  

,,Ég fyrirlít hvíta yfirburðarhyggju og mun berjast gegn henni með hverju vopni því sem ég hef. En jafnvel þegar átökin milli mín og þín hafa tekið á sér hinar öfgakenndustu myndir, þá vil ég að við tökumst á vegna gilda okkar og hugmynd, án persónulegs haturs, svo að lokinni baráttunni, hver sem útkoman kann að vera, þá geti ég af stolti tekið í hönd þína, því ég veit að ég hef tekist á við verðugan andstæðing sem hefur fylgt heiðurs- og velsæmisreglum.”       

Nelson Mandela sagði einnig: “Never forget that a saint is a sinner who keeps on trying.” 

Þetta eru krefjandi tímar, leiðin með Kristi er krefjandi leið en við höldum áfram að reyna.         

Hluti af vegferð okkar sem kristinna einstaklinga er að við tökum afstöðu með bæninni.
,,Elskið óvini ykkar og biðjið fyrir þeim sem ofsækja ykkur.” sagði Kristur. 
En að biðja fyrir óvinum okkar þýðir ekki að við séum með því að samþykkja ofbeldi og ofríki. Það þýðir ekki að við séum að senda þau skilaboð að við ætlum að humma okkur í gegnum meiðandi samskipti, í gegnum það sem særir okkur.          
Það er bænarafstaða sem við finnum að við getum lifað í, því við erum valdefld í trú okkar. Því óvinir okkar skilgreina okkur ekki, heldur það ljós sem við leitumst við að fylgja – líka þegar við sjáum ljósið illa fyrir bjálkanum í auganu.  
Þess vegna getum við elskað óvini okkar og beðið fyrir þeim sem ofsækja okkur.

Lexía dagsins er úr Jobsbók og þegar við lesum um ótrúlegar raunir Jobs og samræður hans við Guð erum við minnt á það að í bænasambandi okkar við Guð er rými fyrir allar tilfinningar, líka þær sem eru okkur mest krefjandi; reiði, sektarkennd, skömm.   
Job treysti Guði fyrir reiði sinni gagnvart Guði, gagnvart örlögum sínum og óréttlátri tilverunni, og það gróf ekki undan trúarsambandinu heldur dýpkaði það að lokum.

5.
Job, hundraðshöfðinginn, ekkjan.      
Biblían geymir sögur af fólki og það sem sameinar fólk er að við viljum geta verndað þau sem við elskum.    
Job vildi vernda fjölskyldu sína. Hundraðshöfðinginn vildi vernda þjón sinn. Ekkjan vildi vernda son sinn.  
Allar manneskjurnar eru í þessari stöðu: þær vilja bara vernda það sem þær elska.       

6.
Þetta eru krefjandi tímar. Við sjáum að samfélagsumræðan getur verið vægðarlaus, stundum ekki aðeins afgerandi heldur meiðandi. Nýlega hafa hinar ýmsu myndir okkar af Kristi verið í umræðunni, í tengslum við sunnudagaskólaauglýsingu af Jesú með brjóst. Það jákvæða er að það er örugglega langt síðan Jesús frá Nasaret hefur verið jafn miðlægur í umræðunni og þessi umræða hefur orðið til þess að við mörg höfum litið inn á við og horft til þess hver Kristur er fyrir okkur og hvað það þýðir fyrir hvert og eitt okkar að fylgja Kristi.   

Mín uppáhalds mynd af frelsaranum er ekki málverk eða auglýsing, heldur lítil stytta sem ég á.
Þar heldur Kristsgervingurinn verndandi örmum sínum utan um barn. Kristur verndar barnið og barnið er heilagt. Okkur ber að vernda börn, standa vörð um þeirra hag.    

7.
Þetta eru krefjandi tímar.       
Við erum eitt í Kristi, en það er ekki alltaf auðvelt.  

Það er krefjandi að feta þessa leið og vafalaust koma stundir á leið okkar þar sem við grátum eins og fólkið grætur með ekkjunni í guðspjalli dagsins. Við grátum með hinum undirokuðu og við biðjum svo bænin geti breytt okkur og við orðið farvegur breytinga.           
Með okkur gengur Kristur, sem grætur með okkur, sem huggar, sem hjálpar okkur að leitast við að reisa við, virða og vernda það sem mestu skiptir.

Guð gefi okkur áfram styrk sinn og frið á þeirri leið.           

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.     


Prédikun flutt í Laugarneskirkju 27. september 2020

Heildstæðir verkferlar skinhelginnar

Heildstæðir verkferlar skinhelginnar

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Nú í vikunni las ég afar áhugaverða grein sem lætur mig eiginlega ekki friði síðan og mig langar að deila innihaldi hennar með ykkur. Þar segir frá krossfestingaraðferðum Rómverja til forna, en allt kapp var lagt á að pynta og misþyrma, auðmýkja og niðurlægja fórnarlambið eins og framast var unnt.

 Þannig var hinn krossfesti t.d. einatt krossfestur nakinn, honum til háðungar. Við sjáum sjaldan þannig myndir af Kristi á krossinum, hann er yfirleitt í einhverri lendaskýlu. En Jesús var ekki í lendaskýlu á krossinum, hann var nakinn.

Af hverju fölsum við mynd Jesú á krossinum?

Það er af því að allar myndir okkar af Jesú eru táknmyndir.

Og táknheimur okkar – mennilegarlegur tilvísunarrammi okkar – tengir nekt ekki lengur auðmýkingu og niðurlægingu, berskjöldun og varnarleysi. Við höfum afhent lostanum nektina.

Hið sama gerðist með brjóst Jesú. Á miðöldum var ekki fátítt að Jesús væri sýndur með kvenmannsbrjóst á myndum. Þá táknuðu brjóstin umhyggju og mýkt, vernd og næringu. En svo afhenti menning okkar lostanum brjóstin og það sem þau höfðu táknað öldum saman hvarf í gleymsku. Og nú verður allt vitlaust ef Jesús er teiknaður með brjóst.

Nauðgun Jesú

En aftur að þessari grein. Þar er sérstaklega tiltekið að undantekningalítið var hinum dauðadæmda nauðgað áður en hann var festur á krossinn. Um þetta skilst mér að flestir sagnfræðingar séu nokkurn veginn sammála, en þeir veigra sér við að tala um það … og ég þarf ekki að útskýra fyrir ykkur hvers vegna.

Þrátt fyrir allt er þessi tegund ofbeldis nefnilega enn svo mikið tabú, skömmin er enn svo mikið fórnarlambsins en ekki gerendanna í menningu okkar, að myndin af Jesú sem rómverskir hermenn eru að nauðga, samræmist ekki trúarvitund okkar. Sú mynd særir okkur of mikið. Það er of vont að horfa á hana.

Jafnvel þeir sem lagt hafa mest upp úr að sýna aftöku Jesú í sem grimmilegustu og blóðugustu ljósi hafa látið það alfarið eiga sig að svo mikið sem gefa í skyn að þetta gæti hafa átt sér stað.

Nauðgun Jesú er svo mikið hómófóbískt tabú að eftir fimm ára háskólanám í akademískri guðfræði, sex ára starf sem prestur og lestur fjölda bóka um guðfræði og líf og dauða Jesú frá Nasaret, þá var athygli mín vakin á þessu í fyrsta skipti nú í vikunni.

Ég játa að ég fékk hroll og fórn Jesú og þjáning fékk enn dýpri og magnaðari merkingu í hjarta mínu.

Bræður og systur

Tilfinningin minnti mig dálítið á það þegar það var útskýrt fyrir mér hvað „njarðarvöttur“ er. Þið munið kannski að þegar Jesú þyrsti á krossinum þá vættu hermennirnir „njarðarvött“ í ediki og báru að vitum hans. Njarðarvöttur var víst hluti af staðalbúnaði rómverskra hermanna. Þetta var eins konar svampur sem þeir notuðu til að þrífa á sér afturendann eftir að þeir höfðu gengið örna sinna.

Þetta er meðferðin sem konungur lífsins og ljóssins fékk hjá valdhöfum þegar hann gekk meðal okkar.

Auðvitað var Jesú nauðgað – af því allt sem við gerum hans minnstu bræðrum og systrum gerum við honum.

Hvar sem okkar minnstu bræður og systur eru beitt kynferðislegu ofbeldi er enn verið að nauðga Jesú.

Hvar sem manneskja er kúguð og útskúfuð af því að hún tilheyrir þeim hluta mannkynsins sem er með brjóst, þar er verið að kúga og útskúfa Jesú af því að hann er með brjóst.

Hvar sem börn þurfa að fara huldu höfði til að stjórnvöld níðist ekki á mannréttindum þeirra, sem tryggð eru í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, verður Jesúbarnið enn fyrir pólitískum ofsóknum.

Flóttinn frá Egyptalandi

Hér á Íslandi fara fjögur börn nú huldu höfði til að þurfa ekki að vera send aftur til Egyptalands. Tilviljunin er sláandi, við þurfum ekki að leita lengi í trúararfinum til að flótti frá Egyptalandi hafi djúpa merkingu fyrir okkur.

Börnin hafa dvalið hér í tvö ár, tala íslensku og eiga íslenska vini. Í Egyptalandi hafa þau að engu að hverfa. Fjölskyldufaðirinn er sannfærður um að hann sé í lífshættu í Egyptalandi sem félagi í stjórnmálasamtökum sem nefnast Bræðralag múslima.

Bræðralag múslima er ekki hryðjuverkasamtök, allt tal um slíkt er hrein og klár lygi. Engin Vesturlanda skilgreina þau sem slík þótt ógnarstjórnirnar í Egyptalandi, Sádí-Arabíu og Sýrlandi geri það, stjórnvöld sem engin Vesturlanda vilja taka sér til fyrirmyndar.

Og það er staðreynd, sem alþjóðleg mannréttindasamtök halda á lofti og íslensk stjórnvöld þræta ekki fyrir, að egypsk stjórnvöld handtaka félaga í Bræðralagi múslima og pynta þá til bana. Þess eru jafnvel dæmi að morðsveitir herforingjastjórnarinnar drepi börn þeirra vegna þess hverra manna þau eru. Þetta vita íslensk stjórnvöld og draga ekki í efa. Samt vilja þau senda fjölskylduna þangað af því að þau meta það sem svo að þessi ákveðni fjölskyldufaðir sé ekki nógu hátt settur innan hreyfingarinnar til að líklegt sé að stjórnvöld þar ytra nenni að hafa fyrir því að myrða hann og börn hans. Slíkar trakteringar eru víst aðeins í boði fyrir leiðtogana og þá sem eru hærra settir en þessi maður að mati íslenskra stjórnvalda. „Ekki mjög líklegt“ segja þau sem, eins og allir skilja, merkir „mögulegt“.

Nú má spyrja: Hve líklegt þarf það að vera? Einn á móti hundrað?

Mynduð þið senda börnin ykkar í flugvél vitandi að þetta væru líkurnar á því að hún færist? Mynduð þið láta bólusetja börnin ykkar með bóluefni sem drepur ekki nema einn af hverjum hundrað?

Að hýsa

Bræðralag múslima er ekki geðsleg stjórnmálahreyfing, því ætla ég ekki að halda fram. En í landi þar sem stjórnarandstæðingar eru pyntaðir kerfisbundið í hel og börn þeirra eru skotin á færi þarf ósiðblint fólk ekki að velta því fyrir sér hvorir séu skárri.

Í öllu falli er það ljóst að fjölskyldufaðirinn lítur svo á að honum sé ekki vært í Egyptalandi og brottvísun fjölskyldunnar þangað mun ekki breyta þeirri sannfæringu hans. Hve líklegt skyldu íslensk stjórnvöld telja að fjölskyldan verði ekki komin aftur á flótta innan sólarhrings frá því að hún lendir í Egyptalandi, það er ef morðsveitir stjórnvalda bíða hennar ekki á flugvellinum? Skyldu þau yfirhöfuð hafa velt því fyrir sér? Eða er þeim alveg sama á meðan þetta fólk verður vandamál einhverra annarra.

„Gestur var ég og þér hýstuð mig,“ (Matt 25.35) segir í guðspjallinu sem ég las áðan. Þetta er afleit þýðing. Orðið sem þarna er þýtt „gestur“ er „xenos“. Orðið merkir „útlenskur“ eða „aðkomumaður“. Þetta er fyrri hluti orðsins „xenófóbía“ sem merkir „útlendingahatur“. Og hvaða útlendingar sem þörfnuðust húsaskjóls skyldu nú hafa verið á sveimi fyrir botni Miðjarðarhafsins fyrir tvöþúsund árum? Það voru ekki vellauðugir túristar að færa gjaldeyristekjur. Það var landflótta lýður, herleitt fólk og fólk á flótta. Flóttamenn.

Jesús er ekki að tala um að fá gesti í kaffi og vöfflur. Jesús er að tala um að taka á móti flóttafólki. „Flóttamaður var ég og þér veittuð mér hæli,“ væri mun réttari þýðing.

Mannréttindi barna

Íslensk stjórnvöld fullyrða að Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna hafi verið lögfestur á Íslandi.

Þetta er falleg setning. Hún ætti að þýða að Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna sé lög á Íslandi, hvað gæti orðið „lögfestur“ annars þýtt?

Í annarri grein þessa sáttmála er kveðið á um að hann gildi um öll börn innan lögsögu ríkja, án tillits til þess með hvaða hætti þau komu þangað eða hve lengi þau hafa dvalið þar.

Og næsta grein á eftir hefst á orðunum: „Það sem barni er fyrir bestu skal ávallt hafa forgang þegar félagsmálastofnanir á vegum hins opinbera eða einkaaðila, dómstólar, stjórnvöld eða löggjafarstofnanir gera ráðstafanir sem varða börn.“

Hvers vegna er þetta hulið þeim armi stjórnvaldsins sem nefnist Útlendingastofnun? Hvað er það sem breiðir yfir merkingu þessara orða gagnvart henni? Þetta eru ekki torskilin orð. Nema orðið „lögfestur“ merki eitthvað allt annað en „fest í lög“.

Þessi málsgrein er úr prédikun sem ég flutti í febrúar á þessu ári. Ég hefði í raun getað notað hana aftur, þurft að gera lítið til að lagfæra hana, aðeins að breyta Íran í Egyptaland og kynáttun í stjórnmálaskoðanir og hún hefði staðið sem innlegg í umræðuna í dag.

Á þessum sjö mánuðum hefur ekkert breyst. Engar ráðstafanir hafa verið gerðar til að tryggja að íslensk stjórnvöld fari að sínum eigin lögum og virði mannréttindi barna eins og þau hafa skuldbundið sig til að gera.

Eða dettur einhverjum í hug að hægt sé að færa rök fyrir því það sé þessum börnum fyrir bestu að vera send aftur til Egyptalands?

Hið algera dugleysi

Hvernig bregðast æðstu ráðamenn þjóðarinnar við þessu? Jú, svar þeirra er: „Það skortir heildstæða verkferla,“ sem einnig mætti orða: „Tölvan segir nei.“

Kerfið gerir ekki ráð fyrir mannúð og miskunnsemi, rétt eins og kerfið sé ekki smíðað af mönnum til að þjóna þeim, heldur séum við hér til að þjóna sálarlausu kerfi sem fundið hefur það upp hjá sjálfu sér að svívirða mannréttindi barna og mylja drauma þeirra, vonir og þrár, án þess að við fáum rönd við reist eða ættum yfirhöfuð að setja spurningarmerki við það.

Sú fullyrðing að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna hafi verið lögfestur á Íslandi er því miður í allri reynd ekkert annað en … og nú bið ég ykkur að afsaka orðbragðið … argasta kjaftæði.

Þetta er ekki orð sem mér er ljúft að nota, ég geri það vegna þess að orð eins og „ósannindi“ eða „vafasöm fullyrðing“ ná ekki að fanga skinhelgina og hræsnina sem í því felst að stjórnmálamenn skuli ítrekað voga sér flagga þessari staðhæfingu, sem ekkert er á bak við, til að fegra sjálfa sig. Döngunarleysi þeirra til að leiðrétta ranglætið sem nauðstatt fólk er kerfisbundið beitt hér á landi, þar sem siðferðiskennd alls þorra þjóðarinnar er með reglulegu millibili gersamlega misboðið, hefur reynst algert.

Það eina sem þeir hafa gert er að gapa að þeir hafi gert eitthvað sem dæmin sanna að þeir hafa alls ekki gert: Að lögfesta í raun barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem tryggir að allar ákvarðanir sem varða heill og velferð barna skuli teknar með það sem þeim er fyrir bestu að leiðarljósi.

Heildstæðir verkferlar

„Allt sem þér gerðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gert mér,“ (Matt 25.40) segir Jesú. Jesús var ofsóttur og kúgaður, niðurlægður og svívirtur og beittur því hryllilegasta ofbeldi sem hægt er að hugsa sér. Og framkoma okkar við hann hefur ekkert breyst í tvöþúsund ár.

Því enn þann dag í dag er það nákvæmlega þannig sem við komum fram við okkar minnstu bræður og systur.

Því miður virðist það vera að nú sem fyrr sé skinhelgin það eina í samfélagi manna sem í raun styðst við heildstæða verkferla.

Og þó. Ekki alveg. Kærleikurinn gerir það líka. Kærleikurinn sem skinhelgin hæðir, svívirðir, misþyrmir og ofsækir er sem betur fer enn meðal okkar. Og hann heitir Jesús Kristur.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 20. september 2020